Κλιματικές αλλαγές και αρχιτεκτονική (μέρος 1ο)

• 
• 
• 

Δημοσίευση: 27-11-2012 ώρα 2:07:04

Είναι γεγονÏŒς ÏŒτι το κτίριο είναι παράγων και αποδέκτης του περιβαλλοντικού και ενεργειακού προβλήματος. Υπάρχουν ρυπογÏŒνα και καθαρά, σπάταλα και οικονομικά, ÏŒπως και δύσκαμπτα αλλά και «ευφυή», δηλαδή προσαρμοζÏŒμενα -ακÏŒμη και αυτομάτως- κτίρια.

Η γη έχει ήδη περάσει σε μια περίοδο έντονης κλιματικής αλλαγής, η οποία θα έχει ευρείες περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτÏŽσεις. Οι επιστημονικές μελέτες καταδεικνύουν ÏŒτι ο άνθρωπος της βιομηχανικής εποχής έγινε και ο ίδιος παράγοντας με μεγάλη περιβαλλοντική βαρύτητα. Ήδη, απÏŒ τις πρÏŽτες δεκαετίες του Ιδού αιÏŽνα, οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες οδήγησαν σε αύξηση της χρήσης υλÏŽν, αύξηση η οποία έφτασε σε τρομακτικούς ρυθμούς στον εικοστÏŒ αιÏŽνα. Οι ρύποι που εκπέμπονται έρχονται να προστεθούν σε αυτούς που εκπέμπονται απÏŒ φυσικές πήγες δημιουργÏŽντας τις προÏ‹ποθέσεις για αλλοίωση της σύστασης της. Αν και η ύπαρξη του ανθρÏŽπινου γένους αφορά μÏŒνο ένα πολύ μικρÏŒ κομμάτι της ιστορίας της γης, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ÏŒτι αλλοιÏŽνουμε τη σύσταση της ατμÏŒσφαιρας με ρυθμούς μίας έως δύο τάξεων φυσικÏŒ ρυθμÏŒ αλλαγής.

Στο μεταξύ, ο τρÏŒπος που κτίσαμε τις πÏŒλεις μας μετά τη βιομηχανική -και ιδίως μετά τον πÏŒλεμο-έχει περιφρονήσει την ενεργειακή συμπεριφορά των κτιρίων, εξαιτίας των πενιχρÏŽν πÏŒρων, της μικρής αρχικά έντασης του προβλήματος, αλλά και της αγνοίας. Η πρÏŽτη αντίδραση στη θεωρία και στην πρακτική της αρχιτεκτονικής εμφανίστηκε στη δεκαετία του 70, εξαιτίας της πρÏŽτης μείζονος ενεργειακής κρίσης, με το αίτημα της ενεργειακής αυτονομίας των κτιρίων. Πολλές ενδιαφέρουσες ιδέες οδηγήθηκαν τÏŒτε σε προσωρινÏŒ αδιέξοδο, τÏŒσο λÏŒγω της τεχνολογικής και οικονομικής υπερφÏŒρτωσης των προτάσεων ÏŒσο και της ανύπαρκτης επαφής με την τÏŒτε πρωτοπορία του λεγÏŒμενου «μετά μοντερνισμού».

Η νέα διατύπωση του αιτήματος γίνεται σήμερα -μετά τη δεκαετία του '90-στο πλαίσιο μιας δραστικά ανανεωμένης αρχιτεκτονικής κοινÏŒτητας που χειρίζεται με άνεση τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και τα νέα υλικά, στο πλαίσιο μιας εν εξελίξει προσπάθειας για τη θέσπιση αυστηρÏŒτερων κανονισμÏŽν πιστοποίησης, αλλά κυρίως στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κοινωνικής κινητοποίησης για τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

Το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικÏŒ αυτής της νέας εποχής είναι η ενσωμάτωση του αιτήματος για περιβαλλοντικÏŽς φιλικά κτίρια στο λεξιλÏŒγιο της νέας αρχιτεκτονικής.

Η αρχιτεκτονική μπορεί να παραμείνει ή να γίνει ένας μηχανισμÏŒς φιλικής δράσης προς το περιβάλλον. ΑυτÏŒ πρέπει να το κατανοήσουμε εις βάθος για να αποφύγουμε τον συνήθη, εύκολο και συνήθως αδιέξοδο αφορισμÏŒ ÏŒτι ÏŒ,τι κτίζεται είναι περιβαλλοντικά επιβλαβές. Το κτίζειν δεν είναι μÏŒνο αναπÏŒφευκτο, αλλά μπορεί να γίνει και εργαλείο περιβαλλοντικά φιλικής δράσης. Κυρίως μπορεί να γίνει ένα εργαλείο που θα μας το περιβάλλον είναι έννοιες συγκοινωνούσες, ακÏŒμη και στις τολμηρÏŒτερες εκφάνσεις της περιπετειÏŽδους σχέσης τους.

Τα παραπάνω -μεταξύ άλλων- επισημάνθηκαν σε διήμερη επιστημονική εκδήλωση, με τίτλο «Κλιματική μεταβολή - ΠÏŒλη και κτίριο" που συνδιοργάνωσαν -στη Θεσσαλονίκη- το Τμήμα ΑρχιτεκτÏŒνων της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ, το δίκτυο διάδοσης και εφαρμογής βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής και καθαρÏŽν τεχνολογιÏŽν δÏŒμησης ΑΝΕΛΙΞΗ, και η Ένωση ΚαταναλωτÏŽν - ΠοιÏŒτητα Ζωής (ΕΚΠΟΙΖΩ). ΣτÏŒχος της διημερίδας ήταν να διαπιστÏŽσει τη σχέση και επίδραση του σύγχρονου τρÏŒπου δÏŒμησης στη διατάραξη των φυσικÏŽν ισορροπιÏŽν, να αναδείξει τις δυνατÏŒτητες που προσφέρουν οι νέες, ήπιες τεχνολογίες, η βιοκλιματική αρχιτεκτονική και η εφαρμογή «καθαρÏŽν» τεχνολογιÏŽν δÏŒμησης στην εναρμÏŒνιση του κτιριακού τομέα με το περιβάλλον και τα οικοσυστήματα και να προβάλει στοιχεία, θεωρητικά και εφαρμοσμένα, μιας νέας, σύγχρονης αντίληψης και φιλοσοφίας για τη δÏŒμηση και για την αρχιτεκτονική.

Βιοκλιματική αρχιτεκτονική

Βιοκλιματική είναι η αρχιτεκτονική που θεωρεί το κλίμα ως έναν απÏŒ τους σοβαρÏŒτερους παράγοντες που καθορίζουν το σχεδιασμÏŒ των κτιρίων. Μια κατασκευή στην Αίγυπτο δεν μπορεί παρά να διαφέρει ριζικά απÏŒ μια κατασκευή στην Αλάσκα ή στη Σιβηρία. Στα ψυχρά βÏŒρειο κλίματα προέχει η προστασία απÏŒ το ψύχος και η αξιοποίηση και της ελάχιστης ηλιοφάνειας για τη θέρμανση. Στα τροπικά κλίματα προέχει η προστασία απÏŒ τον ήλιο και η αξιοποίηση της χαμηλής θερμοκρασίας του υπεδάφους, ÏŒπως επίσης και της ελάχιστης αύρας για δροσισμÏŒ. Σε ήπια, εύκρατα, μεσογειακά κλίματα, ÏŒπως το δικÏŒ μας, τα κτίρια μπορούν, εάν σχεδιαστούν σωστÏŒ, να θερμαίνονται οπÏŒ τον ήλιο σ' ένα ποσοστÏŒ 60 έως 70% το χειμÏŽνα και το καλοκαίρι να διατηρούνται δροσερά χωρίς κλιματισμÏŒ.

Θέρμανση

Για να πετύχουμε τη θέρμανση απÏŒ τον ήλιο στρέφουμε τη μεγάλη πλευρά των κτιρίων προς το νÏŒτο. Τα πυκνά και μεγάλα νÏŒτια ανοίγματα επιτρέπουν το χειμÏŽνα τη διείσδυση του ήλιου που κινείται χαμηλÏŒ, σε μεγάλο βάθος στον εσωτερικÏŒ χÏŽρο, Μια κατασκευή που αποτελείται απÏŒ βαριά υλικά (τούβλο, πέτρα, μπετÏŒν, πηλÏŒ, πλακάκι, μάρμαρο) μπορεί να αποθηκεύσει την ενέργεια του ήλιου και να τη συγκρατήσει, διατηρÏŽντας θερμούς τους χÏŽρους ως το πρωί, ÏŒταν θα ξαναβγεί ο ήλιος για να τους ξαναζεστάνει.

ΠροÏ‹πÏŒθεση βέβαια είναι η καλή εξωτερική μÏŒνωση και η διάταξη των κύριων χÏŽρων χρήσης στη νÏŒτια ζÏŽνη των κτιρίων. Η θέρμανση των κτιρίων απÏŒ τον ήλιο μπορεί να βελτιωθεί ακÏŒμα περισσÏŒτερο με την προσθήκη των ονομαζÏŒμενων παθητικÏŽν ηλιακÏŽν συστημάτων στο νÏŒτο, ÏŒπως είναι τα θερμοκήπια, οι τοίχοι μάζας, κ.ά

Ηλιοπροστασία

Το καλοκαίρι ο ήλιος κινείται ψηλά στο στερέωμα. Οι μικρές οριζÏŒντιες προεξοχές (εξÏŽστες, στέγες, πέργκολες) στη νÏŒτια πλευρά μπορούν να σχεδιαστούν έτσι ÏŽστε να σκιάσουν εντελÏŽς τη νÏŒτια ÏŒψη και τα νÏŒτια ανοίγματα του κτιρίου. Στην ανατολική και τη δυτική πλευρά η ηλιοπροστασία μπορεί να επιτευχθεί με κατακÏŒρυφα σκίαστρα τοποθετημένα παράλληλα προς την ανατολική και τη δυτική ÏŒψη. Τέτοια σκίαστρα είναι οι κατακÏŒρυφες τέντες, τα στοράκια, οι εξωτερικές κουρτίνες, δικτυωτά με αναρριχÏŽμενα ή και συστάδες δένδρων. ÎŒταν τα ανατολικά και δυτικά σκίαστρα απέχουν απÏŒ τους τοίχους του κτιρίου, δημιουργείται ανάμεσα σ' αυτÏŒ και στο κτίριο ένας σκιερÏŒς αεριζÏŒμενος χÏŽρος που κάνει την ηλιοπροστασία πολύ αποτελεσματικÏŒτερη.

Φύτευση

Η φύτευση γύρω αλλά και πάνω στο κτίριο είναι εξαιρετικÏŒ προστατευτική το καλοκαίρι γιατί το φυτά απορροφούν και καταναλÏŽνουν την ηλιακή ενέργεια γιο τη φωτοσύνθεση. Δε θερμαίνονται και δεν προκαλούν θερμικές ανακλάσεις, ÏŒπως π.χ. τα κεραμίδια. Φύτευση πάνω στο κτίριο μπορεί να γίνει με αναρριχÏŽμενα, ή με χÏŽμα και χÏŒρτο πάνω στα δÏŽματα και τις στέγες. Η πυκνή φύτευση μειÏŽνει δραστικÏŒ την εξωτερική θερμοκρασία το καλοκαίρι (ακÏŒμη και στους δρÏŒμους των πυκνοδομημένων κέντρων των πÏŒλεων) και μονÏŽνει πολύ αποτελεσματικά τα κτίρια και απÏŒ τη ζέστη και απÏŒ το κρύο.

ΔροσισμÏŒς

ΠροÏ‹πÏŒθεση για να διατηρούμε δροσιά το καλοκαίρι είναι ο καλÏŒς νυχτερινÏŒς αερισμÏŒς, που απάγει το ΘερμÏŒ εσωτερικÏŒ αέρα της προηγούμενης μέρας προς τα έξω και εισάγει το δροσερÏŒ νυχτερινÏŒ αέρα μέσα στο κτίριο, ÏŽστε να ψυχθούν καλÏŒ οι εσωτερικοί τοίχοι. Νωρίς το πρωί πρέπει να κλείνουν καλά ÏŒλα τα παράθυρα και να παραμένουν κλειστά. ΤÏŒτε μÏŒνο οι ψυχροί τοίχοι απορροφούν απÏŒ τον εσωτερικÏŒ αέρα. που θερμαίνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας, θερμÏŒτητα και τον ψύχουν διατηρÏŽντας τους χÏŽρους δροσερούς. Οι εσωτερικοί τοίχοι πρέπει να αποτελούνται απÏŒ βαριά και πυκνά υλικά γιο να έχουν αρκετή θερμοχωρητικÏŒτητα. Τα ανοίγματα πρέπει να σχεδιάζονται στις σωστές θέσεις ÏŽστε να επιτρέπουν τον πλήρη και διαρκή νυχτερινÏŒ αερισμÏŒ. Μ' αυτÏŒν τον τρÏŒπο μπορούμε να διατηρήσουμε εσωτερικές θερμοκρασίες 23, 25 και το πολύ 27° C χωρίς κλιματιστικά ÏŒταν οι εξωτερικές θερμοκρασίες φτάνουν ακÏŒμη και στους 40 έως και 42° C.

της ΦρÏŒσω Καβαλάρη

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο ΤεχνικÏŒ Δελτίο ΤΕΕ 2473

Κλιματικές αλλαγές και αρχιτεκτονική (μέρος 1ο) νέα, eidiseis, ειδήσεις, news