ΕπιστÏÎφουν αÏχαία που είχαν κλÎψει οι Îαζί
Για την πρÏŒθεσή του να επιστρÎψει λεία πολÎμου Îχει διαβεβαιÏŽσει το ελληνικÏŒ υπουργείο ΠολιτισμοÏ, το μουσείο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Pfahlbaumeseum, σÏμφωνα με Îγγραφο του αναπληρωτή υπουργοÏ ΠολιτισμοÏ ΚÏŽστα Τζαβάρα το οποίο διαβιβάστηκε στη Βουλή.
ÎŒπως δήλωσε στο ΑθηναÏŠκÏŒ Πρακτορείο, ο αναπληρωτής υπουργÏŒς ΠολιτισμοÏ, η παράδοση αναμÎνεται να γίνει εντÏŒς του Ιουνίου. ΠρÏŒκειται για 8.000 κομμάτια απÏŒ αγγεία της νεολιθικής εποχής τα οποία προÎρχονται απÏŒ παράνομη ανασκαφή που Îγινε το 1941 σε περιοχή κοντά στο Βελεστίνο και τα εξήγαγε παρανÏŒμως στη Γερμανία αρχαιολÏŒγος.
ΑπÏŒ το 2010 η ΔιεÏθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας ΠολιτιστικÏŽν ΑγαθÏŽν είχε ενημερωθεί απÏŒ τον επιστημονικÏŒ υπεÏθυνο του Pfahlbaumeseum της Γερμανίας, ÏŒτι στο συγκεκριμÎνο Μουσείο φυλάσσονται αρχαιÏŒτητες προερχÏŒμενες απÏŒ παράνομη ανασκαφή νεολιθικοÏ οικισμοÏ στη Θεσσαλία, η οποία διεξήχθη κατά τη διάρκεια της Κατοχής απÏŒ τους ΓερμανοÏς. Η ΔιεÏθυνση επικοινÏŽνησε άμεσα με το εν λÏŒγω Μουσείο απÏŒ το οποίο Îλαβε διαβεβαιÏŽσεις ÏŒτι τα αρχαία θα επαναπατρισθοÏν. ΑκολοÏθησε σειρά διαπραγματεÏσεων και αλληλογραφία. Τις συνεννοήσεις του υπουργείου ΠολιτισμοÏ με το ΓερμανικÏŒ Μουσείο επικουροÏσε ο Έλληνας ΠρÏŒξενος στη Στουτγάρδη και η παράδοση τοποθετείται στον επÏŒμενο μήνα. ΜÎσα στα επÏŒμενα 24ωρα το υπουργείο ΠολιτισμοÏ αποστÎλλει Îγγραφο στο Pfahlbaumeseum προκειμÎνου να διευκρινισθοÏν ÏŒλες οι λεπτομÎρειες για τη διαδικασία παράδοσης και παραλαβής των αρχαιοτήτων στην Ελλάδα.
Την ίδια ÏŽρα, σÏμφωνα με εντολή του αναπληρωτή υπουργοÏ ΠολιτισμοÏ ΚÏŽστα Τζαβάρα προς τη Γενική ΔιεÏθυνση Αρχαιοτήτων συγκεντρÏŽνονται και ÏŒλα τα στοιχεία που αφοροÏν σε πολιτιστικά αγαθά και αρχαιολογικοÏς θησαυροÏς που εκλάπησαν την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής. ΕιδικÏŒτερα, η ΔιεÏθυνση Αρχαιοτήτων απευθÏνθηκε στις ΠεριφερειακÎς και ΕιδικÎς ΠεριφερειακÎς Υπηρεσίες του υπουργείου ΠολιτισμοÏ, και τους ζήτησε να προχωρήσουν τις Îρευνες στη βάση των καταγραφÏŽν Ελλήνων και ξÎνων επιστημÏŒνων για θησαυροÏς που εκλάπησαν την περίοδο της κατοχής.
Το υπουργείο ΕξωτερικÏŽν
Αλλά και το υπουργείο ΕξωτερικÏŽν σε Îγγραφη απάντησή του προς τον βουλευτή της ΝΔ ΛευτÎρη Αυγενάκη, ξεκαθαρίζει ÏŒτι το ζήτημα της επιστροφής των ελληνικÏŽν πολιτιστικÏŽν αγαθÏŽν που εξήχθησαν παρανÏŒμως απÏŒ τη χÏŽρα μας, εντάσσεται στο ευρÏτερο θÎμα των αξιÏŽσεων της Ελλάδας κατά της Γερμανίας για τις παραβιάσεις του δικαίου του πολÎμου στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου ΠολÎμου.
Υπογραφή ΔιμερÏŽν Συμβάσεων
ΓενικÏŒτερα πάντως, το υπουργείο ΠολιτισμοÏ συνεργάζεται με το Υπουργείο ΕξωτερικÏŽν για την προÏŽθηση ενÏŒς δικτÏου συνεργασίας με πολλÎς χÏŽρες μÎσω της υπογραφής διμερÏŽν συμφωνιÏŽν για την προστασία των πολιτιστικÏŽν αγαθÏŽν και την πρÏŒληψη της παράνομης διακίνησης τους. Η Ελλάδα Îχει ήδη υπογράψει ΠρωτÏŒκολλα Συνεργασίας με την Ελβετία, την Κίνα, τις ΗΠΑ και πολÏ πρÏŒσφατα, στις 4.3.2013, και με την Τουρκία. Σε εξÎλιξη βρίσκονται διαπραγματεÏσεις για την υπογραφή αντίστοιχων συμφωνιÏŽν με άλλα κράτη.
Για τα παραπάνω, ενημερÏŽθηκε εγγράφως πρÏŒσφατα η Βουλή, απÏŒ τον υπουργÏŒ ΠολιτισμοÏ ΚÏŽστα Τζαβάρα με αφορμή ερÏŽτηση που κατατÎθηκε απÏŒ τον ανεξάρτητο βουλευτή ΓιÏŽργο Κασαπίδη και τον βουλευτή της ΝΔ Λάζαρο Τζαβδαρίδη για τη διεκδίκηση κλεμμÎνων αρχαιοτήτων και άλλων θησαυρÏŽν που φυλάσσονται σε μουσεία του εξωτερικοÏ.
Η ψηφιακή συλλογή
Η ΔιεÏθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας ΠολιτιστικÏŽν ΑγαθÏŽν, ως αρμÏŒδια για τα ζητήματα διεκδίκησης και επαναπατρισμοÏ παρανÏŒμως εξαχθÎντων πολιτιστικÏŽν αγαθÏŽν, τηρεί ηλεκτρονικά αρχεία κλαπÎντων ή και υπεξαιρεθÎντων καθÏŽς και κατασχεθÎντων κινητÏŽν μνημείων. Τα αρχεία αυτά με τις αρχαιÏŒτητες που αναζητοÏνται στο εξωτερικÏŒ ενημερÏŽνονται συνεχÏŽς. ΩστÏŒσο η αναζήτηση αντιμετωπίζει αντικειμενικÎς δυσκολίες, καθÏŽς συχνά δεν υπάρχουν φωτογραφίες των αρχαιοτήτων που εκλάπησαν στο παρελθÏŒν, γεγονÏŒς που δυσχεραίνει τÏŒσο την ταÏτιση ÏŒσο και τη διεκδίκησή τους. Στο πλαίσιο αυτÏŒ, η Γενική Γραμματεία ΠολιτισμοÏ ζήτησε κατά προτεραιÏŒτητα τον συνεχή εμπλουτισμÏŒ των ΨηφιακÏŽν ΣυλλογÏŽν ΚινητÏŽν Μνημείων, καθÏŽς η τήρηση φωτογραφικοÏ αρχείου, αποτελεί συχνά τη μοναδική αδιάψευστη απÏŒδειξη παράνομων ενεργειÏŽν.
Στην Υπηρεσία τηρείται πλήρες ηλεκτρονικÏŒ αρχείο παράνομων ανασκαφÏŽν ή και ανελκÏσεων και ÏŒπως κάνει γνωστÏŒ ο υπουργÏŒς ΠολιτισμοÏ ΚÏŽστας Τζαβάρας, Ïστερα απÏŒ επιτυχή τεκμηρίωση και διεκδίκησή τους, ÏŒσο και κατÏŒπιν οικειοθελοÏς προσφοράς, Îχουν συντελεστεί κατά το παρελθÏŒν αρκετοί επαναπατρισμοί. ÎŒπως ειδικÏŒτερα γίνεται γνωστÏŒ, απÏŒ το 2009 Îως το 2012 η αρμÏŒδια Υπηρεσία του υπουργείου ΠολιτισμοÏ Îχει επαναπατρίσει 278 πολιτιστικά αγαθά ελληνικής προÎλευσης και πολλά κιβÏŽτια οστεολογικοÏ υλικοÏ, τα οποία είχαν διακινηθεί και εξαχθεί εκτÏŒς της ΧÏŽρας παρανÏŒμως.
Ο κ. Τζαβάρας αναφÎρει επίσης ÏŒτι επί του παρÏŒντος βρίσκεται σε εξÎλιξη ο χειρισμÏŒς πολλÏŽν υποθÎσεων επαναπατρισμοÏ πολιτιστικÏŽν αγαθÏŽν απÏŒ διάφορες χÏŽρες του εξωτερικοÏ για τις οποίες γίνεται προσπάθεια να υπάρχει πάντα πλήρης αρχαιολογική και νομική τεκμηρίωση προκειμÎνου να εξαντλοÏνται ÏŒλα τα νÏŒμιμα μÎσα που διαθÎτει η χÏŽρα για την επιτυχή Îκβαση των επαναπατρισμÏŽν.
Η σÏμβαση της UNESCO
ΤαυτÏŒχρονα, η γενική γραμματεία ΠολιτισμοÏ συμμετÎχει ενεργά σε ÏŒλες τις συναντήσεις των ΔιεθνÏŽν ΟργανισμÏŽν-στους οποίους η Ελλάδα είναι μÎλος-σχετικά με την πρÏŒληψη της παράνομης διακίνησης πολιτιστικÏŽν αγαθÏŽν με σκοπÏŒ τη δημιουργία δικτÏου συνεργασίας για την παρεμπÏŒδιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικÏŽν αγαθÏŽν. Πιο συγκεκριμÎνα τον ΙοÏνιο του 2012, κατά τη 2η Συνάντηση των ΚρατÏŽν μερÏŽν στη ΣÏμβαση της UNESCO του 1970, υιοθετήθηκε πρÏŒταση για τη ΣÏσταση Ειδικής Επιτροπής με αρμοδιÏŒτητα την εποπτεία της εφαρμογής της ΣÏμβασης. Η απÏŒφαση αυτή κρίνεται εξαιρετικά επιτυχής ιδίως για χÏŽρες με σημαντική πολιτιστική κληρονομιά που υποφÎρουν απÏŒ την παράνομη διακίνηση των πολιτιστικÏŽν αγαθÏŽν τους.
ΠοÏ Îδρασαν οι δυνάμεις της Κατοχής
ΠαλαιÏŒτερα στη Βουλή είχε αποστείλει Îγγραφο σχετικÏŒ με τους αρχαιολογικοÏς θησαυροÏς που είχαν αφαιρεθεί βιαίως και παρανÏŒμως απÏŒ την Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Κατοχής (1941-1944) και το υπουργείο Διοικητικής ΜεταρρÏθμισης με πολιτικÏŒ προÏŠστάμενο τÏŒτε τον κ. Δημήτρη ΡÎππα. Στο Îγγραφο εκείνο, ο τÏŒτε υπουργÏŒς ενημÎρωνε ÏŒτι οι περιοχÎς που επλήγησαν περισσÏŒτερο απÏŒ τη δράση των δυνάμεων της κατοχής είναι η Κρήτη, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η Σάμος και η Θεσσαλία. Ο κ. ΡÎππας επικαλοÏνταν στοιχεία που συγκεντρÏŽθηκαν απÏŒ τις Εφορείες ΠροÏŠστορικÏŽν και ΚλασικÏŽν Αρχαιοτήτων για την καταγραφή των απωλεσθεισÏŽν αρχαιοτήτων, καθÏŽς και ÏŒσων επαναπατρίσθηκαν.
ΑπÏŒ τις απαντήσεις των αρμοδίων υπηρεσιÏŽν του υπουργείου ΠολιτισμοÏ και ΤουρισμοÏ, διαφαίνεται ÏŒτι μικρÏŒς μÏŒνο αριθμÏŒς αρχαίων επεστράφη. Για τα περισσÏŒτερα δεν κατÎστη δυνατÏŒς ο εντοπισμÏŒς τους, αφοÏ δεν υπήρχε η αναγκαία φωτογραφική ή σχεδιαστική τεκμηρίωση. ΑπÏŒ τις επιστροφÎς, στο Îγγραφο του κ. ΡÎππα, γίνεται ενδεικτική μνεία στο μαρμάρινο γυναικείο άγαλμα κλαπÎν απÏŒ το ΑρχαιολογικÏŒ Μουσείο Θεσσαλονίκης, επιγραφÎς απÏŒ την Αμφίπολη, το άγαλμα της Φιλίππης, μια λακωνική κÏλικα και τρία κιβÏŽτια με αρχαία απÏŒ τη Σάμο (Μουσείο ΒαθÎως), χάλκινος τράγος (μουσείο ΘÎρμου), ανάγλυφο με παράσταση θράκα ιππÎα (Έδεσσα), μαρμάρινη κεφαλή θεραπαινίδος απÏŒ το επιτÏμβιο μνημείο (Παιανία).
Το υπουργείο ΠολιτισμοÏ και ΤουρισμοÏ δια της αρμÏŒδιας ΔιεÏθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας ΠολιτιστικÏŽν ΑγαθÏŽν επιχείρησε, το 2011, να αποσαφηνίσει ποιες αρχαιÏŒτητες Îχουν επαναπατρισθεί και να καταγράψει αναλÏŒγως και ποια βυζαντινά/μεταβυζαντινά μνημεία είχαν αρπαγεί ή καταστραφεί. Οι απαντήσεις των αρμοδίων ΕφορειÏŽν ΒυζαντινÏŽν και ΜεταβυζαντινÏŽν συγκεντρÏŽθηκαν και δημιουργήθηκε Îνας πρÏŽτος κατάλογος μνημείων, τα οποία είχαν υποστεί λεηλασίες ή καταστροφÎς.
Στο Îγγραφο του υπουργοÏ Διοικητικής ΜεταρρÏθμισης αναφÎρονται ενδεικτικά οι πυρπολήσεις μοναστηριÏŽν στο Ν. Ιωαννίνων (ΜολυβδοσκÎπαστου, Κοίμησης Γρεβενιτίου, Αγίου Δημητρίου Γρεβενετίου, ΘεοτÏŒκου ΑσπραγγÎλων, Αγίου Νικολάου ΤριστÎνου, Γεννήσεως ΘεοτÏŒκου ΤριστÎνου, Αγίου Αθανασίου ΤριστÎνου, Αγίου Αθανασίου ΚαστανÏŽνα, Προφήτη Ηλία ΔÏŒλιανης, Κοίμησης ΘεοτÏŒκου Ανθρακίτη). Στο Ν. Τρικάλων το μοναστικÏŒ συγκρÏŒτημα ΜετεÏŽρων, ο Ι. Ν. Αγίων ΘεοδÏŽρων, η Ι.Μ. Κοιμήσεως ΘεοτÏŒκου ΓκοÏρας, Ι.Ν. Τιμίου ΣταυροÏ ΔολιανÏŽν, Παναγία ΛιμποχÏŒβου. Στο Ν. Αιτωλοακαρνανίας το Κάστρο ΒÏŒνιτσας, η Κοίμηση ΘεοτÏŒκου Ακαρνανίας, ΓενÎσιο ΘεοτÏŒκου ΡÎθα Βάλτου, ΕισÏŒδια ΘεοτÏŒκου Μυρτιάς ΘÎρμου, Παντοκράτορας Αγγελοκάστρου, ΓενÎσιο ΘεοτÏŒκου ΚατερινοÏς, 'Αγιος ΣιμεÏŽν Μεσολογγίου. Η πλειονÏŒτητα των προαναφερθÎντων μνημείων αποκαταστάθηκαν μεταπολεμικÏŽς, αναφÎρει ο κ. ΡÎππας επισημαίνει ÏŒμως ÏŒτι Îχουν αφαιρεθεί εικÏŒνες, χειρÏŒγραφα και εκκλησιαστικά κειμήλια απÏŒ διάφορες ΜονÎς και ιεροÏς ναοÏς (Μονή ΤαξιαρχÏŽν ΓκοÏρας, Δήμος ΚÏŒνιτσας, Μονή ΒÎλλας, Καλπάκι, Ι.Μ. Ρουσάνου).
