Οι τούρκικες λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά!

Δημοσίευση: 15-07-2013 ώρα 15:12:08

Καθημερινά χρησιμοποιούμε πολλές δεκάδες λέξεις οι οποίες είναι τουρκικές και έχουν παρεισφρύσει στη γλÏŽσσα μας χωρίς να γνωρίζουμε την προέλευσή τους και την αντίστοιχη ελληνική έννοια.

Γράφει ο συγγραφέας Νίκος Σαραντάκος στο ιστολÏŒγιÏŒ του sarantakos.wordpress.com:

Οι λέξεις του καταλÏŒγου είναι 220 αλλά δύο απÏŒ αυτές (μπÏŒρα και ταπί) δεν έχουν τουρκική προέλευση, επομένως ο κατάλογος κανονικά έχει 218 λέξεις -το άφησα 220 στον τίτλο για να είναι πιο στρογγυλÏŒ. ÎŒταν λέμε "τουρκική προέλευση" συνυπολογίζουμε και την απÏŽτερη αραβική ή περσική προέλευση των λέξεων.

Βέβαια, λείπουν πολλές λέξεις που λέμε συχνά, αλλά αφού ο συντάκτης ήθελε να διαλέξει περίπου 200 λέξεις, κάποιες έπρεπε να αφήσει έξω. Μοιραία προκύπτει το ερÏŽτημα, πÏŒσα είναι τα τουρκικά δάνεια της ελληνικής γλÏŽσσας ή (αν δεν μας ενοχλεί η ανακρίβεια), "πÏŒσες είναι οι τουρκικές λέξεις της ελληνικής γλÏŽσσας". Δεν είναι εύκολες τέτοιες μετρήσεις, γιατί υπάρχουν λέξεις ξεχασμένες και λέξεις ζωντανές, ÏŒπως επίσης υπάρχουν αρχικές λέξεις και παράγωγες-σύνθετες λέξεις. Για παράδειγμα, απÏŒ τη λέξη 'γλέντι' έχουμε και το ρήμα γλεντάω, έχουμε τον γλεντζέ και τη γλεντζού, που μας δίνουν το επίθετο 'γλεντζέδικος' και το επίρρημα 'γλεντζέδικα'. Έχουμε το υποριστικÏŒ "γλεντάκι", ενÏŽ στον ΜπαμπινιÏŽτη υπάρχει και ο ημιλÏŒγιος τύπος 'γλεντιστής'. Έχουμε τέλος και τον γλεντοκÏŒπο, το γλεντοκÏŒπι ή γλεντοκÏŒπημα, το ρήμα γλεντοκοπÏŽ. Η μια "αρχική" λέξη δίνει δÏŽδεκα μαζί με τα παράγωγά της. Δεν είναι ÏŒλες τÏŒσο παραγωγικές, αλλά κάποιες είναι περισσÏŒτερο.

Πλάι σε κάθε "τούρκικη" λέξη, ο αρχικÏŒς συντάκτης δίνει, σε παρένθεση, ένα συνÏŽνυμο ή μια εξήγηση με "αμιγÏŽς ελληνικές" λέξεις. ΑυτÏŒ φυσικά δεν σημαίνει ÏŒτι μπορούμε να αντικαταστήσουμε τις "τούρκικες" λέξεις με τις "εγχÏŽριες", ÏŒπως επιχείρησαν κάποιοι σε ένα μαζικÏŒ ηλεμήνυμα, που χρησιμοποιεί αυτÏŒν τον κατάλογο λέξεων, και που το κοροÏŠδεύει δεÏŒντως ο Γιάννης Χάρης σε πρÏŒσφατο σχÏŒλιÏŒ του, δίνοντας μερικά παραδείγματα τέτοιας (υποθετικής και αγλωσσολÏŒγητης) αντικατάστασης:

«Το βράδυ τρÏŽω μÏŒνο ένα πηγμένο γάλα» (γιαούρτι)

«Θα μας τρελάνουν πάλι οι ετησίες άνεμοι» (μελτέμια)

«Κάναμε πολλή ευδιαθεσία χτες στου Νίκου» (κέφι)

«Με τη ζέστη ένα υδροπεπÏŒνι είναι ÏŒ,τι πρέπει» (καρπούζι)

«Οι φοιτητές στη Λάρισα πήγαν απÏŒ πύραυνο» (μαγκάλι)

«Τον κοιτούσε κι έτρεχαν τα πυκνÏŒρρευστα διαλύματα ζάχαρης» (σιρÏŒπια)

ΛοιπÏŒν, οι 218 (220-2) τουρκικής προέλευσης λέξεις του καταλÏŒγου είναι:

1. Αγάς (δεσποτικÏŒς-αυταρχικÏŒς),

2. Αγιάζι (πρωινÏŒ ή νυχτερινÏŒ κρύο),

3. Αλάνα (ανοιχτÏŒς χÏŽρος),

4. Αλάνι (αλήτης)

5. Γιακάς (περιλαίμιο),

6. Γιαπί (οικοδομή),

7. Γιαρμάς (ροδάκινο),

8. Γιαούρτι (πηγμένο γάλα)

9. Γιλέκο (περιθωράκιον)

10. Γινάτι (πείσμα),

11. Γιουρούσι (επίθεση)

12. Γκάιντα (άσκαυλος),

13. Γκέμι (χαλινάρι)

14. Γλέντι (διασκέδαση)

15. Γούρι (τύχη),

16. Γρουσούζης (κακÏŒτυχος),

17. Δερβένι (κλεισούρα),

18. Εργένης (άγαμος),

19. Ζαμάνια (μεγάλο χρονικÏŒ διάστημα),

20. Ζαρζαβατικά (λαχανικά),

21. ΖÏŒρι (δυσκολία),

22. Ζουμπούλι (υάκινθος),

23. Καβγάς (φιλονικία),

24. Καβούκι (καύκαλο),

25. Καβουρδίζω (φρυγανίζω-ξεροψήνω),

26. Καζάνι (λέβητας),

27. Καΐκι (βάρκα)

28. Καλέμι (γραφίδα),

29. Καλούπι (μήτρα-πρÏŒτυπο),

30. Κάλπικος (κίβδηλος),

31. Καπάκι (σκέπασμα- κάλυμμα),

32. Καραούλι (φρουρά-σκοπιά),

33. Καρπούζι (υδροπέπων),

34. Κασμάς (αξίνα-σκαπάνη)

35. Κατσίκα (ερίφι-γίδα)

36. Καφάσι (κιβÏŽτιο),

37. Κελεπούρι (ανέλπιστο εύρημα)

38. Κέφι (ευδιαθεσία)

39. Κιμάς (ψιλοκομμένο κρέας),

40. ΚιÏŒσκι (περίπτερο),

41. Κολάι (ευκολία-άνεση),

42. Κολαούζος (οδηγÏŒς),

43. ΚÏŒπιτσα (πÏŒρπη),

44. Κοτζάμ (τεράστιος-πελÏŽριος),

45. Κοτσάνι (μίσχος),

46. ΚÏŒτσι (αστράγαλος),

47. Κουβαρντάς (γενναιÏŒδωρος-ανοιχτοχέρης)

48. Κουβάς (κάδος-αγγείο),

49. Κουμπαράς (δοχείο χρημάτων),

50. Κουσούρι (ελάττωμα-μειονέκτημα),

51. Κουτουρού (ασύνετα-απερίσκεπτα),

52. Λαγούμι (υπÏŒνομος-οχετÏŒς),

53. Λαπάς (χυλÏŒς),

54. Λεβέντης (ανδρείος-ευσταλής),

55. Λεκές (κηλίδα),

56. Λελέκι (πελαργÏŒς),

57. Λούκι (υδροσωλήνας),

58. Μαγιά (προζύμη-ζυθοζύμη),

59. Μαγκάλι (πύραυνο),

60. Μαγκούφης (έρημος),

61. ΜαÏŠντανÏŒς (πετροσέλινο-μακεδονίσι)

62. Μαντζούνι (φάρμακο),

63. Μαούνα (φορτηγίδα)

64. Μανάβης (οπωροπÏŽλης),

65. Μαράζι (φθίση),

66. Μαραφέτι (μικρÏŒ εργαλείο),

67. Μασούρι (μικρÏŒ ξύλο),

68. Μαχαλάς (συνοικία),

69. Μεζές (ορεκτικά),

70. Μελτέμι (άνεμος ετησίας),

71. Μενεξές (εύοσμο λουλούδι),

72. Μεντεσές (στρÏŒφιγγα),

73. Μεράκι (πÏŒθος),

74. Μερεμέτι (επισκευή-επιδιÏŒρθωση)

75. Μουσαμάς (κερωμένο-αδιάβροχο ύφασμα),

76. Μουσαφίρης (φιλοξενούμενος-επισκέπτης),

77. Μπαγιάτικο (μη νωπÏŒ),

78. ΜπαγλαρÏŽνω (δένω-φυλακίζω),

79. ΜπαÏŠράκι (σημαία)

80. Μπακάλης (παντοπÏŽλης),

81. Μπαλτάς (πελέκι),

82. Μπάμια (ιβίσκος ο εδÏŽδιμος),

83. Μπαμπάς (πατέρας),

84. Μπάμπαλης (ο πολύ γέρος),

85. Μπαξές (περιβÏŒλι-κήπος),

86. Μπαρούτι (πυρίτιδα),

87. Μπατζάκι (κνήμη-σκέλη),

88. Μπατζανάκης (σύγαμπρος-συννυφάδα),

89. Μπατίρισα (πτωχεύω-χρεοκοπÏŽ),

90. ΜπαχαρικÏŒ (αρωματικÏŒ άρτυμα),

91. Μπεκρής (μέθυσος),

92. Μπελάς (ενÏŒχληση),

93. Μπινές (κίναιδος-ασελγής)

94. Μπογιά (βαφή-χρÏŽμα),

95. Μπογιατζής (ελαιοχρωματιστής)

96. ΜπÏŒι (ανάστημα-ύψος),

97. ΜπÏŒλικος (άφθονος)

98. ΜπÏŒρα (καταιγίδα)

99. ΜπÏŒσικος (χαλαρÏŒς),

100. Μποστάνι (λαχανÏŒκηπος),

101. Μπούζι (πάγος-ψύχρα),

102. Μπουλούκι (στίφος-άτακτο πλήθος),

103. Μπουλούκος (καλοθρεμμένος-παχουλÏŒς),

104. Μπουνταλάς (κουτÏŒς-ανÏŒητος),

105. Μπουντρούμι (φυλακή),

106. Μπουρί (καπνοσωλήνας),

107. Μπούτι (μηρÏŒς),

108. Μπούχτισμα (κορεσμÏŒς),

109. Νάζι (κάμωμα-φιλαρέσκεια),

110. Νταβαντούρι (σύγχυση)

111. Νταμάρι (φλέβα-λατομείο),

112. Νταμπλάς (αποπληξία),

113. Νταντά (παραμάνα-τροφÏŒς),

114. Νταραβέρι (συναλλαγή-αγοραπωλησία) *** Λάθος, το νταραβέρι είναι ιταλικής προέλευσης (dare e avere, δούναι και λαβείν). Το τουρκογενές αντίστοιχο είναι το αλισβερίσι.

115. Ντελάλης (διαλαλητής),

116. Ντελής (παράφρονας),

117. Ντέρτι (καημÏŒς)

118. Ντιβάνι (κρεβάτι)

119. Ντιπ για ντιπ (ολωσδιÏŒλου),

120. Ντουβάρι (τοίχος),

121. Ντουλάπι (ιματιοθήκη),

122. Ντουμάνι (καταχνιά-καπνÏŒς),

123. Ντουνιάς (κÏŒσμος-ανθρωπÏŒτητα),

124. Παζάρι (αγορά-διαπραγμάτευση),

125. Παντζάρι (κοκκινογούλι-τεύτλο),

126. Πατζούρι (παραθυρÏŒφυλλο),

127. Παπούτσι (υπÏŒδημα),

128. Περβάζι (πλαίσιο θυρÏŽν),

129. Πιλάφι (ρύζι),

130. Πούστης (κίναιδος-ασελγής)

131. Ραχάτι (ησυχία)

132. Ρουσφέτι (χαριστική εξυπηρέτηση),

133. Σακάτης (ανάπηρος),

134. Σαματάς (θÏŒρυβος),

135. Σεντούκι (κιβÏŽτιο),

136. Σέρτικο (τσουχτερÏŒ, βαρύ),

137. Σινάφι (συντεχνία, κοινωνική τάξη),

138. ΣιντριβάνιΙ(πίδακας),

139. ΣιρÏŒπι (πυκνÏŒρρευστο διάλυμα ζάχαρης),

140. Σαΐνι (ευφυής),

141. Σοβάς (ασβεστοκονίαμα),

142. ΣÏŒι (καταγωγή-γένος),

143. Σοκάκι (δρÏŒμος),

144. ΣÏŒμπα (θερμάστρα),

145. Σουγιάς (μαχαιράκι),

146. Σουλούπι (μορφή-σχήμα)

147. Ταβάνι (οροφή),

148. Ταμπλάς (αποπληξία-συγκοπή),

149. Ταπί (χωρίς χρήματα)

150. Ταραμάς (αυγοτάραχο),

151. Τασάκι (σταχτοδοχείο),

152. Ταχίνι (αλεσμένο σουσάμι),

153. Ταψί (μαγειρικÏŒ σκεύος),

154. Τεκές (καταγÏŽγιο)

155. Τεμπέλης (οκνηρÏŒς-ακαμάτης),

156. Τενεκές (δοχείο),

157. Τερτίπι (τέχνασμα-απάτη),

158. Τεφαρίκι (εκλεκτÏŒ-αριστούργημα),

159. Τεφτέρι (κατάστιχο)

160. Τζάκι (παραγÏŽνι),

161. Τζάμι (υαλοπίνακας-γυαλί),

162. Τζάμπα (δωρεάν),

163. Τζαναμπέτης (κακÏŒτροπος-δύστροπος),

164. ΤÏŒπι (σφαίρα),

165. Τουλούμι (ασκÏŒς),

166. Τουλούμπα (αντλία),

167. Τουμπεκί (σιωπή),

168. Τράμπα (ανταλλαγή),

169. Τσαίρι (λιβάδι-βοσκοτÏŒπι),

170. Τσακάλι (θÏŽς),

171. Τσακίρης (γαλανομάτης),

172. Τσακμάκι (αναπτήρας),

173. Τσάντα (δερμάτινη θήκη),

174. Τσαντίρι (σκηνή),

175. Τσαπατσούλης (ανοικοκύρευτος-άτσαλος),

176. Τσάρκα (επιδρομή-περιπλάνηση),

177. Τσαντίζω (εξοργίζω-προσβάλω),

178. Τσαχπίνης (κατεργάρης-πονηρÏŒς),

179. Τσέπη (θυλάκιο)

180. Τσιγκέλι (αρπάγη-σιδερένιο άγκιστρο),

181. Τσιγκούνης (φιλάργυρος)

182. Τσιμπούκι (καπνοσύριγγα),

183. Τσιράκι (ακÏŒλουθος),

184. Τσίσα (ούρα)

185. Τσίφτης (άψογος-ικανÏŒς) **αυτÏŒ είναι μάλλον λάθος, διÏŒτι ο τσίφτης πρέπει να πρÏŒερχεται απÏŒ τα αλβανικά· αντικαταστήστε το με το "τσιφλίκι"

186. Τσιφούτης (φιλάργυρος),

187. Τσομπάνης (βοσκÏŒς-ποιμένας)

188. Τσουβάλι (σακί),

189. Τσουλούφι (δέσμη μαλλιÏŽν),

190. Τσογλάνι (νέος)

191. Τσοπάνης (βοσκÏŒς) Υπάρχει και πιο πάνω, ας βάλω στη θέση του το τσουρέκι να μη χαλάσει η αρίθμηση

192. Φαράσι (φτυάρι-σκουπιδολÏŒγος),

193. Φαρσί (τέλεια-άπταιστα),

194. Φιντάνι (φυτÏŽριο),

195. Φιστίκι (πιστάκη),

196. Φιτίλι (θρυαλλίδα),

197. Φλιτζάνι (κύπελλο),

198. Φουκαράς (κακομοίρης-άθλιος),

199. Φουντούκι (λεπτοκάρυο-λεφτÏŒκαρο),

200. ΦραντζÏŒλα (ψωμί),

201. Χαβάς (μουσικÏŒς σκοπÏŒς)

202. Χαβούζα (δεξαμενή νερού),

203. Χάζι (ευχαρίστηση),

204. Χαλαλίζω (συγχωρÏŽ),

205. Χάλι (άθλιο),

206. Χαλί (τάπητας),

207. Χαλκάς (κρίκος),

208. Χαμάλης (αχθοφÏŒρος)

209. Χαμπάρια (αγγελία-νέα),

210. Χάνι (πανδοχείο),

211. Χάπι (καταπÏŒτι),

212. Χαράμι (άδικα),

213. Χαρμάνης (χασισοπÏŒτης),

214. Χαρτζιλίκι (μικρÏŒ χρηματικÏŒ ποσÏŒ),

215. Χασάπικο (κρεοπωλείο),

216. Χατίρι (χάρη),

217. Χαφιές (καταδÏŒτης),

218. Χουζούρεμα (ανάπαυση),

219. Χούι (ιδιοτροπία),

220. Χουνέρι (πάθημα-εξαπάτηση)

gr.news.yahoo.com/

Οι τούρκικες λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά! νέα, eidiseis, ειδήσεις, news