Ομιλία-ενημÎÏωση για τα συναÏπαστικά ευÏήματα της αÏχαίας Μεθώνης
Μ. ΜπÎσιος, Γ. ΤζιφÏŒπουλος,Τζ. ΠαπαδÏŒπουλος ενημÎρωσαν με ομιλία τους στη Ν. ΑγαθοÏπολη για την προοπτική των ανασκαφÏŽν
Μια κατατοπιστικÏŒτατη ενημÎρωση για το περιεχÏŒμενο και την σημασία των ανασκαφÏŽν της αρχαίας ΜεθÏŽνης είχαν την ευκαιρία να λάβουν το πρωί της Κυριακής οι κάτοικοι της ΝÎας ΑγαθοÏπολης, απÏŒ τους πλÎον αρμÏŒδιους επιστήμονες. ΠρÏŒκειται για επιγραφÎς Îχουν ήδη παρουσιαστεί και επιβεβαιωθεί ως οι παλαιÏŒτερες, αλλάζοντας τα μÎχρι πρÏŒτινος δεδομÎνα της αρχαÏŠκής εποχής.
Για τον τεράστιο πλοÏτο των ευρημάτων μίλησαν στους παρευρισκÏŒμενους ο μÎχρι τÏŽρα αναπληρωτής προÏŠστάμενος της ΚΖ' Εφορείας ΠροÏŠστορικÏŽν και ΚλασικÏŽν Αρχαιοτήτων Μάνθος ΜπÎσιος (πλÎον συνταξιοδοτείται), ο καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και Επιγραφικής του Α.Π.Θ. Γιάννης ΤζιφÏŒπουλος και ο καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της ΚαλιφÏŒρνια, Λος Άντζελες (συμμετÎχει στις ανασκαφÎς)Τζον ΠαπαδÏŒπουλος.
Τους ομιλητÎς προλÏŒγισε ο νÎος πρÏŒεδρος της Τοπικής ΚοινÏŒτητας ΝÎας ΑγαθοÏπολης Πασχάλης ΠαπαδÏŒπουλος, κάνοντας λÏŒγο για «3 συνδυαστικÎς κατευθÏνσεις εξÏŒδου απÏŒ την κρίση και ανάπτυξης της ΝÎας ΑγαθοÏπολης μÎσω του τουρισμοÏ με τα αρχαία, τον υδροβιÏŒτοπο και τα λασπÏŒλουτρα-αμμÏŒλουτρα. ÎŒλοι μας πρÎπει με θÎρμη να συμβάλλουμε προς την κατεÏθυνση αυτή για το καλÏŒ των παιδιÏŽν και των εγγονιÏŽν μας».
Το περιεχÏŒμενο των ομιλιÏŽν των δυο αρχαιολÏŒγων που μετÎχουν στις ανασκαφÎς, αφοροÏσε τα ÏŒσα Îχουν γίνει, την προοπτική που υπάρχει στο σπουδαίο αυτÏŒ λιμάνι της αρχαÏŠκής και κλασικής εποχής και την γενικÏŒτερη σημασία της περιοχής σήμερα, σε συνδυασμÏŒ με τον υγροβιÏŒτοπο της ΝÎας ΑγαθοÏπολης.
ΠρÎπει να σημειωθεί ÏŒτι ο κ. ΠαπαδÏŒπουλος, Îχοντας μεγαλÏŽσει στην Αυστραλία, συμμετÎχει στις ανασκαφÎς με το Πανεπιστήμιο της ΚαλιφÏŒρνια, μαζί και με φοιτητÎς του, εφαρμÏŒζοντας συστήματα επιφανειακής Îρευνας, γεωφυσικής διασκÏŒπησης (που εντοπίζει κτίρια πριν να γίνει ανασκαφή) και γεωμορφολογικής Îρευνας για τον εντοπισμÏŒ των ακτÏŽν κατά χρονολογικÎς περιÏŒδους.
ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΡΙΧΝΟΥΝ ΦΩΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΜΕΘΩΝΗΣ
Οι ανασκαφÎς στην περιοχή, ÏŒπως σημείωσε ο κ. ΜπÎσιος, ξεκίνησαν το 2003 και πλÎον Îχουν δÏŽσει, πÎρα απÏŒ τα ευρήματα, μια αρχική εικÏŒνα για την πολεοδομική εξÎλιξη του οικισμοÏ. Είχε συνεχή κατοίκηση απÏŒ τη ΝεÏŒτερη Νεολιθική Εποχή μÎχρι το 354 π.Χ. ÏŒταν καταστράφηκε απÏŒ τον Φίλιππο Β’. Το βÏŒρειο λιμάνι της ΜεθÏŽνης ήταν το ασφαλÎστερο σε ολÏŒκληρο τον ΘερμαÏŠκÏŒ κÏŒλπο, γεγονÏŒς που σε συνδυασμÏŒ με την άμεση γειτνίαση του οικισμοÏ με τον βασικÏŒ οδικÏŒ άξονα Βορρά-ΝÏŒτου προσÎδωσε ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία. Ήταν Îνα μεγάλο παραγωγικÏŒ κÎντρο, με δυνατÏŒτητες επαφÏŽν με την κεντρική και τη δυτική Μακεδονία, αλλά και την ενδοχÏŽρα της Βαλκανικής.
ΠλÎον, στο σημείο ÏŒπου Îχει επικεντρωθεί η ανασκαφική δραστηριÏŒτητα Îχει φτάσει σε Îναν υπÏŒγειο χÏŽρο, σε βάθος 10,5μ.. στη γÏρω περιοχή Îχουν γίνει ορατÎς οχυρωματικÎς επιχÏŽσεις και ισχυροί τοίχοι. Εντοπίστηκε ακÏŒμα αρχαία Αγορά, στο κοίλο που δημιουργείται ανάμεσα στους δυο λÏŒφους. Ο κ. ΜπÎσιος αναφÎρθηκε στην μορφή των κτιρίων που Îχουν δει το φως, μεταξÏ των οποίων σιδηρουργείο και εργαστήρια μουσικÏŽν οργάνων και υαλουργείας.
«ΕδÏŽ, Îχουμε την ευτυχή συγκυρία για πρÏŽτη φορά να διατηροÏνται σε πολÏ καλή κατάσταση πρÏŽιμες μνημειακÎς κατασκευÎς, κάτι αδιανÏŒητο για την βÏŒρεια Πιερία λÏŒγω της Îλλειψης λατομείων στην ευρÏτερη περιοχής της. Κυρίως ÏŒμως πρÎπει να τονισθεί ÏŒτι Îχουμε για πρÏŽτη φορά αρχαÏŠκά δημÏŒσια κτίρια στην Κάτω Μακεδονία».
ΑνασκαφÎς Îγιναν και στην ακρÏŒπολη του οικισμοÏ, στο δυτικÏŒ λÏŒφο. Εκεί οι διαβρÏŽσεις ήταν σημαντικά μεγαλÏτερες και Îτσι Îχουν χαθεί υπÎργειες οχυρωματικÎς κατασκευÎς, ωστÏŒσο πρÏŒσθεσε το στοιχείο ÏŒτι εντοπίστηκαν σήραγγες που πρÎπει να θεωρηθοÏν ÏŒτι ανήκουν στα αμυντικά Îργα των Μεθωναίων, ενÏŽ υπήρχαν και τάφροι. Επίσης, Îχουν βρεθεί τάφοι στους δυο λÏŒφους, πασσαλÏŒτρυπες απÏŒ αψιδωτά κτίρια και λάκκος που χρησίμευσε ως αποθηκευτικÏŒς χÏŽρος.
«Πολλά είναι τα αγγεία μεταξÏ των ευρημάτων, αποθηκευτικά, μαγειρικά και αγγεία συμποσίου. Στα γραπτά αγγεία κυριαρχεί απÏŒλυτα η κορινθιακή κεραμική, ενÏŽ δεν λείπουν, ÏŒπως είναι αναμενÏŒμενο και τα αγγεία του ΑνατολικοÏ Αιγαίου, αλλά και του ΑθηναÏŠκοÏ ΚεραμεικοÏ».
Κλείνοντας, ο κ. ΜπÎσιος επεσήμανε, ως υπÏŒθεση εργασίας, ÏŒτι ο οικισμÏŒς της ΜεθÏŽνης, αλλά και αυτÏŒς της ΠÏδνας φαίνεται να συρρικνÏŽθηκαν κατά την πρÏŽτη φάση του αποικισμοÏ της, ενÏŽ την ίδια περίοδο εγκαταλείπεται ολοκληρωτικά Îνα τρίτος παράλιος οικισμÏŒς ανάμεσα σε αυτοÏς τους δυο, στη θÎση «ΚοÏτσουρο» της ΜεθÏŽνης. «Και επειδή βρισκÏŒμαστε στην Πιερία, στον αρχικÏŒ πυρήνα του ΜακεδονικοÏ βασιλείου, είμαστε σε θÎση να σκεφθοÏμε κάποιους λÏŒγους που θα μποροÏσαν να δικαιολογήσουν αυτÎς τις παρατηρήσεις».
Κυρίως θα πρÎπει να μας απασχολήσει η επÎκταση των ΑργεαδÏŽν ΜακεδÏŒνων. ΑπÏŒ τον Θουκυδίδη γνωρίζουμε ÏŒτι οι Πίερες εκδιÏŽχθηκαν απÏŒ τους ΜακεδÏŒνες σε κάποια πρÏŽιμη φάση και μετεγκαταστάθηκαν ανατολικά του ΣτρυμÏŒνα, στην Πιερίδα κοιλάδα. Γενικά η νεÏŒτερη ιστορική Îρευνα την τοποθετεί στα μÎσα του 7ου αι. π.Χ.. Τα στοιχεία ÏŒμως που μας προσφÎρει η αρχαιολογική Îρευνα της βÏŒρειας Πιερίας τα τελευταία Îτη, ÏŒσο αποσπασματικά κι αν είναι, νομίζω ÏŒτι μας επιτρÎπουν με αρκετή πιθανÏŒτητα να σκεφθοÏμε μια υψηλÏŒτερη χρονολογία και να ανεβάσουμε την αρχή της δημιουργίας του βασιλείου της Κάτω Μακεδονίας πριν τα μÎσα του 8ου αι. π.Χ.
Το κενÏŒ που δημιουργήθηκε στην παράλια ζÏŽνη της Πιερίας προφανÏŽς εκμεταλλεÏθηκαν οι Ερετριείς, που ως γνωστÏŒν είχαν συνεχείς επαφÎς με το μυχÏŒ του ΘερμαÏŠκοÏ Î®δη απÏŒ την πρωτογεωμετρική εποχή, για να επεκτείνουν και να αναβαθμίσουν την παρουσία τους σ’ αυτήν την τÏŒσο νευραλγική περιοχή. Η πληροφορία του Πλουτάρχου για την πρÏŽιμη ίδρυση της ΜεθÏŽνης Îχει αρκετή δÏŒση μÏθου. Τα δεδομÎνα ÏŒμως των πρÏŒσφατων ανασκαφÏŽν επιβεβαιÏŽνουν την πληροφορία του, ενÏŽ η συνÎχεια της Îρευνας δεν αποκλείει την δυνατÏŒτητα να μπορεί να προσδιοριστεί σε ακÏŒμη πιο πρÏŽιμη φάση η ίδρυση της αποικίας της ΜεθÏŽνης».
Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ ΤΗΣ ΜΕΘΩΝΗΣ
ΑκολοÏθως, μεταξÏ των πολλÏŽν σημαντικÏŽν στοιχείων που παρÎθεσε ο κ. ΤζιφÏŒπουλος να σημειÏŽσουμε ÏŒτι συνολικά Îχουν βρεθεί 191 πήλινα με χαράγματα απÏŒ ανθρÏŽπινο χÎρι, ενÏŽ οι ανασκαφÎς δεν Îχουν ολοκληρωθεί. ΕδÏŽ βρÎθηκε το αρχαιÏŒτερο συμποτικÏŒ επίγραμμα (περί το 700-680 π.Χ.), ενÏŽ είναι μοναδικÏŒ το γεγονÏŒς ÏŒτι υπάρχουν ευρήματα ελληνικής που δείχνουν ÏŒτι χρησιμοποιοÏνταν την ίδια εποχή και οι δυο τρÏŒποι, απÏŒ τα δεξιά προς τα αριστερά και το αντίθετο.
Επίσης υπήρχαν και σÏμβολα, τα οποία μπορεί να συμβÏŒλιζαν ÏŒτι τα αντικείμενα αποτελοÏν κτήση κάποιου ή να Îχουν άλλη Îννοια. Τα ίδια σÏμβολα μÎχρι πρÏŒτινος βρίσκονταν σε επιγραφÎς του 600 π.Χ., εκατÏŒ χρÏŒνια αργÏŒτερα. Κάποια μάλιστα είναι χαραγμÎνα με διαβήτη, τεχνική που θεωροÏνταν ÏŒτι εφαρμοζÏŒταν απÏŒ το 650 και Îπειτα.
ÎŒπως προκÏπτει, στην τÏŒτε ΜεθÏŽνη κατοικοÏσαν Îλληνες απÏŒ διάφορες περιοχÎς, που χάραζαν με διαφορετικοÏς τρÏŒπους τη γραφή. ΞεχωριστÏŒ απÏŒ τα ευρήματα, Îνα κρασοπÏŒτηρο που ανήκε στον ΑκÎσανδρο (ÏŒπως αναγράφεται πάνω), που φÎρει Îνα αυτοσχÎδιο στιχάκι το οποίο είναι το πρÏŽτο που Îχει βρεθεί γραμμÎνο σε ιαμβικÏŒ ρυθμÏŒ.
«Ο ΙαμβικÏŒς θα πρÎπει να ήταν Îνα νÎο λογοτεχνικÏŒ είδος τÏŒτε, εμφανίστηκε 30-40 χρÏŒνια μετά με τον Αρχίλοχο, που θεωρείται απÏŒ τους αρχαιÏŒτερους Îλληνες ποιητÎς μαζί με τον ÎŒμηρο». Ο κ. ΤζιφÏŒπουλος στάθηκε επίσης και στο περιεχÏŒμενο των γραφομÎνων, ευθυμολογίες κατά τη διάρκεια του συμποσίου που ÏŒμως απαντÏŽνται την ίδια περίπου εποχή και σε ευρήματα στην Αθήνα και στην Ιταλία.
ΑλÎξανδρος Σωματαρίδης
