Παράδειγμα προς μίμηση! Δεν είναι απλά μία ορχήστρα! Είναι κάτι παραπάνω…

Δημοσίευση: 31-01-2014 ώρα 22:12:23

Το βλέπεις και σού έρχεται να κλάψεις. ΑπÏŒ συγκίνηση ; ΑπÏŒ θαυμασμÏŒ; ΑπÏŒ θλίψη για τα δικά μας; Δεν ξέρω. Πριν απο πολλά χρÏŒνια ένας άνθρωπÏŒς στη Βενεζουέλα ξεκίνησε να πραγματοποιήσει ένα ÏŒνειρο. Ηταν ο Χοσέ Αμπρέου που μάζεψε παιδάκια απο κάθε φτωχή γωνιά της χÏŽρας του κι άρχισε να τα μαθαίνει μουσική για να τα τραβήξει μακριά απο το έγκλημα, τα ναρκωτικά, τη μιζέρια και τους κινδυνους που κουβαλάει μαζί της!!!

Το σχέδιο του ονομάστηκε el Systema.

Κάμποσα χρÏŒνια μετα, 250.000 (!) παιδάκια έμαθαν μουσική, και άρχισαν να φτιάχνονται σχολικές ορχήστρες. Οι ορχήστρες σε ÏŒλη τη χÏŽρα ξεπέρασαν τις 100 και απÏŒ αυτές οι 90 είναι συμφωνικές !

Οι καλύτεροι απÏŒ αυτούς τους νεαρούς μουσικούς μαζεύονται σε κεντρικές ορχήστρες, με κορυφή την Ορχήστρα ΣιμÏŒν Μπολιβάρ, που αυτή την εποχή διευθύνει άλλο ένα προÏŠÏŒν του el Sistema, ο 28χρονος μαέστρος Γουστάβο Ντουνταμέλ, που είναι επίσης εδÏŽ και λίγους μήνες ο νέος μαέστρος της Φιλαρμονικής του Λος Άντζελες.

Ο Edgar μεγάλωσε σε μία απÏŒ τις πιο σκληρές γειτονιές του Καράκας. ΦοβÏŒταν να βγει απÏŒ το σπίτι του και φοβÏŒταν να γυρίσει. ΜÏŒνο η μουσική θα μπορούσε να τον αποσπάσει απÏŒ την άσχημη κατάσταση που βίωνε. Πήγε στο παράρτημα του El Sistema της γειτονιάς του και ζήτησε μια τρομπέτα. Δεν μπÏŒρεσαν να του βρούν. Του έδωσαν ÏŒμως ένα φαγκÏŒτο. ΤÏŽρα, ο Edgar πιστεύει ÏŒτι αυτÏŒ το φαγκÏŒτο τού έσωσε τη ζωή. El Sistema θα μπορούσε να είναι το ÏŒνομα μια επαναστατικής οργάνωσης απÏŒ τη δεκαετία του '30. Ίσως αυτÏŒ να μας έρχεται στο μυαλÏŒ επειδή το El Sistema γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στη Βενεζουέλα, μια χÏŽρα που αγωνίστηκε για πολλά χρÏŒνια για την ανεξαρτησία της αλλά και την κατάργηση των απολυταρχικÏŽν καθεστÏŽτων.

Το El Sistema είναι μια σκέψη που γεννήθηκε στο μυαλÏŒ του Jose Antonio Abreu, ενÏŒς οικονομολÏŒγου που περισσÏŒτερο απÏŒ οτιδήποτε άλλο αγαπούσε τους ανθρÏŽπους και τη μουσική. O Abreu πίστευε ÏŒτι, ÏŒσο φτωχÏŒς κι αν είναι ένας άνθρωπος, αν μπορέσει να αποκτήσει πρÏŒσβαση στη μουσική, η ζωή του θα αλλάξει. Και αποδείχτηκε ÏŒτι είχε απÏŒλυτο δίκιο.

Το ξεκίνημα - η ανάπτυξη

Στα 1975 ο Jose Antonio Abreu προσπάθησε να δημιουργήσει μια ορχήστρα ÏŒπου οι μουσικοί, αντί να μελετούν ο καθένας μÏŒνος του, θα μελετούσαν ÏŒλοι μαζί.

Επιπλέον, η εγκληματικÏŒτητα και η χρήση ναρκωτικÏŽν ήταν πολύ διαδεδομένες. Έτσι, τα παιδιά κινδύνευαν σε κάθε τους βήμα. Ο Abreu κατάφερε να βρει παιδιά που είχαν κάποιο ταλέντο στη μουσική αλλά και δασκάλους απÏŒ ολÏŒκληρη τη Βενεζουέλα.

Η πρÏŽτη του ορχήστρα, η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα Νέων της Βενεζουέλας, δημιουργήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου του 1975 και έδωσε την πρÏŽτη συναυλία της στις 30 Απριλίου της ίδιας χρονιάς.

Πολύ γρήγορα συνδέθηκε με άλλες ορχήστρες αλλά και ηχογράφησε με πολλούς και γνωστούς μαέστρους. Η ορχήστρα σύντομα έγινε πÏŒλος έλξης για πολλούς νέους. Πολύ σύντομα ÏŒλο και περισσÏŒτεροι ήθελαν να μελετήσουν ΤσαÏŠκÏŒφσκι, ΜÏŒτσαρτ ή ΜπερλιÏŒζ και σχεδÏŒν ÏŒλοι ήθελαν να παρακολουθήσουν τις συναυλίες της ορχήστρας.

Το κεντρικÏŒ τους μήνυμα στους νέους ÏŒλης της χÏŽρας ήταν «Να παίζεις και να αγωνίζεσαι».

Οι πρÏŽτοι ÏŒμως που έπρεπε να αγωνιστούν για την επιτυχία του προγράμματος ήταν οι ίδιοι. Έβαλαν ÏŒλη την ενέργεια και ÏŒλη την πίστη τους σ' αυτÏŒ τον σκοπÏŒ.

Τέσσερα χρÏŒνια μετά απÏŒ το δειλÏŒ ξεκίνημα της ορχήστρας, στις 20 Φεβρουαρίου του 1979, ο Abreu παίρνει το πράσινο φως να επεκτείνει το πρÏŒγραμμα. ΤÏŽρα μπορεί κάθε πÏŒλη ή και κάθε γειτονιά να δημιουργήσει τη δική της ορχήστρα που θα αποτελείται απÏŒ παιδιά και νέους. Κάθε παιδί θα διαλέγει ένα ÏŒργανο, θα το παίρνει δωρεάν και θα συναντιέται με τα υπÏŒλοιπα παιδιά σε μεγάλες αίθουσες για να μελετήσει υπÏŒ τις οδηγίες των καλύτερων δασκάλων της χÏŽρας. Φυσικά, το πρÏŒγραμμα πέρασε μέσα απÏŒ τεράστιες δυσκολίες.

Η χρηματοδÏŒτησή του μειωνÏŒταν σε περιÏŒδους κρίσης –πέρασε αρκετές η Βενεζουέλα- με αποτέλεσμα ο Abreu και η ομάδα του να αγωνίζονται σκληρά να το κρατήσουν ζωντανÏŒ.

Σήμερα ÏŒμως, το El Sistema, που είναι πλέον αναπτυγμένο σε nucleos (πυρήνες), έχει υπÏŒ την επίβλεψή του 150 ορχήστρες νέων και 70 ορχήστρες παιδιÏŽν, που βρίσκονται σχεδÏŒν σε ÏŒλες τις πÏŒλεις της Βενεζουέλας. Οι καλύτεροι μουσικοί της χÏŽρας διοχετεύονται στην ορχήστρα νέων Simon Bolivar, που είναι και η κεντρική ορχήστρα του προγράμματος. Το πρÏŒγραμμα Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας αρχίζουν να δουλεύουν πάνω στην εκφραστικÏŒτητα του σÏŽματος και τον ρυθμÏŒ.

Η ενθάρρυνση των παιδιÏŽν να κρατήσουν το σÏŽμα τους ενεργÏŒ την ÏŽρα που παίζουν, είναι ένα απÏŒ τα κλειδιά της ανάπτυξης του προγράμματος. Στην ηλικία των πέντε ετÏŽν, τα παιδιά παίρνουν τα πρÏŽτα τους ÏŒργανα, συνήθως ξύλινα φλάουτα και κρουστά. ΤαυτÏŒχρονα μπαίνουν και σε χορωδία, έτσι ÏŽστε να αρχίσουν να συνηθίζουν στην ομαδική δουλειά.

Συχνά συγκεντρÏŽνονται στο παίξιμο μίας και μÏŒνο νÏŒτας έτσι ÏŽστε να αποκτήσουν την αίσθηση της ποιÏŒτητας του ήχου για το ÏŒργανÏŒ τους. Υπάρχουν τρία επίπεδα καθημερινής μελέτης: Στο πρÏŽτο, τα παιδιά δουλεύουν με ολÏŒκληρη την ορχήστρα, στο δεύτερο παίζουν σε μικρÏŒτερα σύνολα και στο τρίτο μελετούν ατομικά. Σε ÏŒλα αυτά τα επίπεδα, ο δάσκαλος κάθε παιδιού είναι ο ίδιος. ΑυτÏŒ έχει ως αποτέλεσμα η διαδικασία εκμάθησης να προχωράει πιο γρήγορα, καθÏŽς ο δάσκαλος γνωρίζει απÏŒ νωρίς τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία κάθε μαθητή.

Οι μαθητές παίζουν μπροστά σε κοινÏŒ ÏŒσο το δυνατÏŒν περισσÏŒτερο, πράγμα που μειÏŽνει το άγχος της έκθεσης καθÏŽς η συναυλία γίνεται φυσικÏŒ μέρος της καλλιτεχνικής διαδικασία. Επίσης, οι νέοι μουσικοί ενθαρρύνονται να παρακολουθούν άλλες ορχήστρες νέων έτσι ÏŽστε να παίρνουν έμπνευση απÏŒ αυτούς. ΑπÏŒ πολύ νωρίς τα παιδιά παίζουν και με άλλες ορχήστρες πέρα απÏŒ τη δική τους. 

Ο βασικÏŒς σκοπÏŒς του El Sistema είναι να δημιουργήσει την αίσθηση της ασφάλειας και της χαράς στους νέους μουσικούς, χτίζοντας ταυτÏŒχρονα την αυτοπεποίθησή τους μέσα απÏŒ την αίσθηση της αξίας του ατÏŒμου μέσα στην ομάδα. Η πειθαρχία δεν είναι το βασικÏŒτερο κομμάτι της διαδικασίας αλλά, ÏŒταν δεν είναι αποτέλεσμα πίεσης, θεωρείται χρήσιμο εργαλείο. Η παρακολούθηση των μαθημάτων δεν είναι υποχρεωτική. Τα παιδιά συμμετέχουν για τον εαυτÏŒ τους, τους φίλους και τους δασκάλους τους.

Χωρίς σκληρή δουλειά απÏŒ την πλευρά των μαθητÏŽν, το πρÏŒγραμμα θα οδηγείτο σε σίγουρη αποτυχία. ÎŒμως, η διασκέδαση και το παιχνίδι δεν ξεχνιέται ποτέ.

Αν κάποιο παιδί λείψει δύο συνεχείς φορές απÏŒ το μάθημα, πηγαίνουν στο σπίτι του για να δουν τι συμβαίνει. Ο στÏŒχος τους δεν είναι να κάνουν παρατήρηση στο παιδί, αλλά να συζητήσουν μαζί του τους λÏŒγους για τους οποίους δεν ήρθε στα μαθήματα,έτσι ÏŽστε να το κάνουν να νιÏŽσει καλύτερα.

Συχνά, οι πυρήνες προσαρμÏŒζουν κατά ένα ποσοστÏŒ τη λειτουργία τους στις ανάγκες των παιδιÏŽν. Το El Sistema έχει πλέον μια σειρά απÏŒ συγκεκριμένους κανÏŒνες, που μέσα στα χρÏŒνια λειτουργίας του, έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικοί. Για παράδειγμα, σε μουσικÏŒ επίπεδο, οι υπεύθυνοι του προγράμματος έχουν βρει ÏŒτι είναι καλύτερα να επιλέγουν την απλούστερη δυνατή ενορχήστρωση, έτσι ÏŽστε να παίζουν μαζί ÏŒλα τα παιδιά και να βγάζουν πολύ δυνατÏŒ ήχο.

Βεβαίως, η ενορχήστωση αλλάζει ÏŒσο τα παιδιά ανεβαίνουν επίπεδο. ÎŒμως ο δυνατÏŒς ήχος που παράγεται απÏŒ πολλά ÏŒργανα που παίζουν μαζί παραμένει. ÎŒπως λέει ο διευθυντής της ορχήστρας νέων Simon Bolivar, Gustavo Dudamel, «ÏŒταν παίζουμε για παράδειγμα την Πέμπτη του Beethoven, η Πέμπτη γίνεται το πιο μεγάλο και πιο σημαντικÏŒ ζήτημα του κÏŒσμου». Οι ορχήστρες ασχολούνται με τα έργα των γνωστÏŽν και μεγάλων κλασικÏŽν συνθετÏŽν αλλά και με πολλά έργα απÏŒ το ρεπερτÏŒριο των συνθετÏŽν της Λατινικής Αμερικής, που είναι άλλωστε και πολύ πιο κοντά στους ήχους που έχουν τα παιδιά στο αυτί τους απÏŒ τη στιγμή που γεννήθηκαν. Το πρÏŒγραμμα συνεργάζεται πολύ στενά με τους γονείς των παιδιÏŽν.

ÎŒταν ένα παιδί γίνει δύο ή τριÏŽν ετÏŽν, οι υπέυθυνοι του προγράμματος συναντούν τους γονείς του και τους εξηγούν ÏŒλες τις λεπτομέρειες και τις δυσκολίες που μπορεί να συναντήσουν. ÎŒταν τα παιδιά παίρνουν τα πρÏŽτα τους ÏŒργανα, οι δάσκαλοι μιλούν στους γονείς για τον τρÏŒπο με τον οποίο πρέπει να συμπεριφέρονται στα παιδιά και να τα ενθαρρύνουν στη μελέτη τους. ΑπÏŒ τη στιγμή που ένα παιδί αποφασίζει να μπει σε μια ορχήστρα, παίρνει υποτροφία. ΑυτÏŒ αποτελεί τιμή για την οικογένειά του αλλά έχει και πρακτική αξία: το παιδί δεν θα χρειαστεί πλέον να φύγει απÏŒ το πρÏŒγραμμα επειδή πρέπει να δουλέψει.

Το El Sistema ξεκίνησε περισÏŒτερο απÏŒ αγάπη στα παιδιά και λιγÏŒτερο απÏŒ αγάπη στη μουσική. Η Î­μφαση βρίσκεται στην ανάπτυξη της κοινÏŒτητας και στην αλληλεγγύη. Οι δάσκαλοι, οι μαθητές και οι γονείς βρίσκονται σε μια ατμÏŒσφαιρα αλληλοσεβασμού και αγάπης που τους κάνει να νιÏŽθουν ασφαλείς και ευτυχισμένοι. Μέσα σε μια χÏŽρα που πέρασε πολύ δύσκολες στιγμές, το να νιÏŽθει κανείς ÏŒτι κρατάει τη ζωή του στα χέρια του είναι πολύ θετικÏŒ πράγμα. Και τα παιδιά του El Sistema ÏŒχι μÏŒνο νιÏŽθουν ÏŒτι μπορούν να ζήσουν ÏŒσο ÏŒμορφα θέλουν, αλλά και ÏŒτι μπορούν να αλλάξουν τον κÏŒσμο.

Η αναγνÏŽριση Οι περισσÏŒτερο παγκÏŒσμιοι οργανισμοί έχουν αναγνωρίσει το El Sistema ως ένα σπουδαίο κοινωνικÏŒ πείραμα στο βαθμÏŒ που κατÏŒρθωσε να μειÏŽσει τη φτÏŽχεια και να ανεβάσει το μορφωτικÏŒ επίπεδο του λαού της Βενεζουέλας. ΤαυτÏŒχρονα ÏŒμως, αποτελεί κι ένα σπουδαίο πρÏŒγραμμα εκμάθησης μουσικής. ΧÏŽρες ÏŒπως η Αργεντινή, η Αυστραλία, η Βολιβία, η Βραζιλία, ο Καναδάς, η ΚÏŒστα Ρίκα, η Κούβα, το ΕκουαδÏŒρ, το Περού, η Σκοτία και πολύ πρÏŒσφατα οι περισσÏŒτερες πολιτείες της ΒÏŒρειας Αμερικής, θέλησαν να το δοκιμάσουν. Ίσως κανείς δεν περίμενε πριν απÏŒ μερικά χρÏŒνια ÏŒτι μια χÏŽρα που έχει περάσει απÏŒ δεκάδες μεγάλα προβλήματα, ÏŒπως η Βενεζουέλα, θα μπορούσε να αποτελέσει πρÏŒτυπο για τÏŒσες χÏŽρες.

Σε καθαρά μουσικÏŒ επίπεδο, νέοι που ξεκίνησαν μέσα απÏŒ το El Sistema βρέθηκαν μέσα στα χρÏŒνια σε μερικές απÏŒ τις καλύτερες ορχήστρες σε ολÏŒκληρο τον κÏŒσμο. ÎŒμως και η κεντρική ορχήστρα του προγράμματος, η ορχήστρα νέων Simon Bolivar, λογίζεται σήμερα ως μία απÏŒ τις σημαντικÏŒτερες. Μεγάλη συμμετοχή σε αυτή την εξέλιξη έχει και ο Gustavo Dudamel, ο διευθυντής της ορχήστρας, που ξεκίνησε κι αυτÏŒς ως ένας σπουδαστής του προγράμματος. Ο Dudamel γεννήθηκε το 1981 σε οικογένεια μουσικÏŽν. Ο πατέρας του ήταν τρομπονίστας και η μητέρα του δασκάλα ωδικής. Το κύριο ÏŒργανÏŒ του ήταν το βιολί αλλά πολύ γρήγορα, στα δεκατέσσερα μÏŒλις χρÏŒνια του, άρχισε να σπουδάζει διεύθυνση ορχήστρας με δάσκαλο μάλιστα τον ίδιο τον Jose Antonio Abreu.

ΑπÏŒ τον περασμένο Σεπτέμβριο είναι διευθυντής της Φιλαρμονικής του Los Angeles, με την οποία ερμήνευσε στην εναρκτήρια βραδιά την ΠρÏŽτη συμφωνία του Gustav Mahler, έργο που ηχογραφήθηκε και κυκλοφÏŒρησε σε dvd αλλά και μέσω του i-tunes. Φυσικά, ο Dudamel δεν εγκατέλειψε την ορχήστρα νέων Simon Bolivar, με την οποία θα συνεχίσει να εμφανίζεται σε ολÏŒκληρο τον κÏŒσμο. Η ορχήστρα έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των μεγαλύτερων φεστιβάλ κι έχει εμφανιστεί στις περισσÏŒτερες πÏŒλεις της ΕυρÏŽπης και της Αμερικής, ÏŒχι μÏŒνο επειδή αποτελεί το προÏŠÏŒν ενÏŒς τÏŒσο σημαντικού κοινωνικού πειράματος, αλλά και γιατί είναι ένα απÏŒ τα πιο δυναμικά μουσικά σύνολα. Σε μια κοινωνική πραγματικÏŒτητα που κάνει τους ανθρÏŽπους να απομονÏŽνονται ÏŒλο και περισσÏŒτερο, σε έναν κÏŒσμο ÏŒπου η καχυποψία έχει αντικαταστήσει τη διάθεση για επικοινωνία, η ορχήστρα νέων Simon Bolivar αποδεικνύει ÏŒτι μπορεί να υπάρξει μια διαφορετική προοπτική.

o-klooun.com

Παράδειγμα προς μίμηση! Δεν είναι απλά μία ορχήστρα! Είναι κάτι παραπάνω… νέα, eidiseis, ειδήσεις, news, Παράδειγμα προς μίμηση! Δεν είναι απλά μία ορχήστρα! Είναι κάτι παραπάνω…