Η απίθανη ιστοÏία της λÎξης "ΧιοÏμοÏ"
“Το γÎλιο απελευθερÏŽνει τον αγροίκο απÏŒ το φÏŒβο του διαβÏŒλου, γιατί μεσ’ τη γιορτή των τρελÏŽν και ο διάβολος φαίνεται φτωχÏŒς και ηλίθιος και επομÎνως ελÎγξιμος…αυτÏŒ το βιβλίο μπορεί να διδάξει ÏŒτι η απελευθÎρωση απÏŒ το φÏŒβο του διαβÏŒλου είναι σοφία…το γÎλιο αποσπά για μερικÎς στιγμÎς τον αγροίκο απÏŒ το φÏŒβο αγροίκος που γελάει δε νοιάζεται τη στιγμή εκείνη αν θα πεθάνει…και τι θα γινÏŒμασταν εμείς (η εκκλησία) χωρίς το φÏŒβο του θανάτου… το γÎλιο είναι υποκινητής της αμφιβολίας”με αυτά τα λÏŒγια, και άλλα πολλά, περιγράφει ο ΟυμπÎρτο Έκο στο “ÎŒνομα του ΡÏŒδου” τη σημασία του γÎλιου στη ζωή του ανθρÏŽπου. Σε κάποιο σημείο, μάλιστα, οι δÏο διαφωνοÏντες μοναχοί του διαλÏŒγου, ΓουλιÎλμος και ΧÏŒρχε, αναφÎρουν ÏŒτι τα λουτρά, ÏŒπως και το γÎλιο, αποκαθιστοÏν την ισορροπία των χυμÏŽν (που ενυπάρχουν στον άνθρωπο, και τον θεραπεÏουν). Με αυτÏŒ τον τρÏŒπο ο Έκο μεταφÎρει στο Îργο του την μÎχρι τον Μεσαίωνα πεποίθηση για τη σχÎση των χυμÏŽν του σÏŽματος με την ψυχική και σωματική Υγεία του ανθρÏŽπου. ΠρÏŒκειται για του 4 χυμοÏς (το αίμα, η μαÏρη χολή, η λευκή χολή και το φλÎγμα), που αν η ανάμειξη τους γίνεται κανονικά και κατά τις φυσικÎς αναλογίες τÏŒτε ο άνθρωπος είναι υγιής, εÏθυμος, in boun umore (κατά του ΙταλοÏς) ή en bonne humoeur (κατά τους Γάλλους). Άλλωστε η ιταλ. umore, η γαλλ. humoeur και αγγλ. humor, ίσως να παράγονται ετυμολογικά απÏŒ την ελληνική λÎξη “χυμÏŒς” (αν και οι Schenkl και Georges θεωροÏν ÏŒτι παράγεται απÏŒ την ελλην. λÎξη “υγρÏŒς”).
Αυτή η θεωρία του φιλÏŒσοφου Εμπεδοκλή (495 – 435 π.Χ.), του γιατροÏ Ιπποκράτη (460 π.Χ. – 377 π.Χ.), και του ΓαληνοÏ (129 μ.Χ. – 199 μ.Χ) επηρÎασε την Ιατρική σκÎψη μÎχρι τον Μεσαίωνα και για αυτÏŒ το Humor ήταν συνδεδεμÎνο με την υγεία των ανθρÏŽπων. Ας μην ξεχνάμε ÏŒτι και η λÎξη melancoly παράγεται απÏŒ τη μαÏρη χολή (μÎλας:μαÏρος + χολή)
To “χιοÏμορ” με τη σημασία του “αστείου”
ΑπÏŒ τα τÎλη του 16ου αιÏŽνα η λÎξη humor καθιερÏŽνεται με την Îννοια του αστείου: ο Benjamin Jonson (1572 – 1637) παρουσιάζει το 1598 την κωμωδία Every Man in His Humour και Îνα χρÏŒνο αργÏŒτερα το Every Man out of His Humour. Την ίδια εποχή ο Shakespeare στο Henry IV, Part 2 υποστηρίζει ÏŒτι το humor είναι “Îνα αστείο ειπωμÎνο με θλιβερή ÏŒψη”. Λίγο αργÏŒτερα, το 1636, το humoeur αναλÏεται και απÏŒ το Γάλλο Pierre Corneille.
ΣχεδÏŒν Îνα αιÏŽνα αργÏŒτερα ο ÏŒρος humor θα αναλυθεί απÏŒ τον Joseph Addison (1672-1719) στο False and True Humour και θα δοθεί μία φανταστική γενεολογία του: η αλήθεια γÎννησε τον ορθÏŒ λÏŒγο, ο ορθÏŒς λÏŒγος γÎννησε το πνεÏμα, το οποίος παντρεÏτηκε την Ευθυμία και απÎκτησε Îνα γυιÏŒ, το ΧιοÏμορ. Στο ίδιο μήκος κÏματος ο ΤακερÎι υποστηρίζει ÏŒτι το ΧιοÏμορ είναι ο γιος της αγάπης. ΑπÏŒ τα πιο ενδιαφÎροντα σχÏŒλια που Îτυχε να διαβάσω ήταν αυτÏŒ του Mark Twain (1835 – 1910) ο οποίος υποστηρίζει ÏŒτι η εσωτερική πηγή του χιοÏμορ δεν είναι η χαρά αλλά η λÏπη
ΧιοÏμορ και ειρωνεία
Οι ελληνικής καταγωγής λÎξεις για το “αστείο”, που χρησιμοποιοÏνται στην αγγλική, είναι πολλÎς, ενδεικτικά αναφÎρω: humor, satire, sarcasm, sardonic, comic, comedy, euthemy, irony. ΑυτÏŒ το τελευταίο είναι κάτι διαφορετικÏŒ απÏŒ το χιοÏμορ και η ειδικά η Σωκρατική ειρωνεία στηρίζεται πάνω στη θρησκευτική ιδÎα για τον άνθρωπο. Κατά το Σωκράτη η ειρωνεία δίχως σεμνÏŒτητα και αιδÏŽ είναι θράσος και αλαζονεία. ΜÏŒνο ο άνθρωπος που ξÎρει να υποτάσσεται σε κάτι ανÏŽτερο Îχει το δικαίωμα να είναι ειρωνικÏŒς “γιατί πρÎπει να πιστεÏουμε σε κάτι ανÏŽτερο απÏŒ τον άνθρωπο για να ειρωνευτοÏμε τη διαγωγή και τα φρονήματα του”.
Γράφει ο ΓιÏŽργος ΔαμιανÏŒς
(το παρÏŒν είναι μετάφραση απÏŒ το άρθρο του ΓιÏŽργου ΔαμιανοÏ “The history and importance of humor”, που δημοσιεÏτηκε το Φεβρουάριο του 2012 στο αγγλικÏŒ περιοδικÏŒ naked but safe.
24grammata.com
