Οι αÏχαίοι Έλληνες είχαν εθνική συνείδηση
Πολλοί είναι λοιπÏŒν αυτοί που υποστηρίζουν πως δεν υπήρχε το Îθνος ως Îννοια στους αρχαίους Έλληνες. Ένα ακλÏŒνητο «επιχείρημα» είναι πως ο χÏŽρος της Ελλάδος ήταν χωρισμÎνος σε πÏŒλεις-κράτη που ενίοτε πολεμοÏσαν το Îνα το άλλο.
ΔυστυχÏŽς ÏŒμως γι’ αυτοÏς, τους διαψεÏδει η ίδια η ιστορία…
Παρ’ ÏŒτι η Îννοια «εθνικÏŒ κράτος» και ÏŒχι απλά «Îθνος» άρχισε να σχηματοποιείται, Îτσι ÏŒπως την γνωρίζουμε σήμερα, κυρίως απÏŒ τον 18ο αιÏŽνα, εντοÏτοις ο ÏŒρος «Îθνος» (αλλά και «γÎνος»), δεν ήταν άγνωστος στον αρχαίο κÏŒσμο. Ο ΗρÏŒδοτος συχνά χρησιμοποιεί τον ÏŒρο «Îθνεο» για να περιγράψει τις διάφορες φυλÎς, ελληνικÎς και μη που είχαν κοινή καταγωγή, γλÏŽσσα, θρησκεία κ.τ.λ. (π.χ. «…Ἄβαντες μá½²ν á¼ξ Εá½βοίες εá¼°σὶ οá½κ á¼λαχίστη μοá¿–ρα, τοá¿–σι Ἰωνίης μÎτα οá½δá½² τοῦ οá½νÏŒματος οá½δÎν, ΜινÏαι δá½² ὈρχομÎνιοί σφι á¼€ναμεμίχαται καὶ Καδμεá¿–οι καὶ ΔρÏοπες καὶ ΦωκÎες á¼€ποδάσμιοι καὶ Μολοσσοὶ καὶ Ἀρκάδες Πελασγοὶ καὶ ΔωριÎες ἘπιδαÏριοι, ἄλλα τε á¼”θνεα πολλá½° á¼€ναμεμίχαται…» [βιβλÎ¯ο «ΚλειÏŽ»], «á¼”θνεα Βοιωτῶν καὶ ΧαλκιδÎων» [βιβλÎ¯ο «ΤερψιχÏŒρη»], «ΜακεδÏŒνων á¼”θνεα» [βιβλÎ¯ο «ΕρατÏŽ»] κ.ά.)
Η Îννοια της πανελλήνιας εθνικής συνείδησης, Îστω και σε πρÏŽιμο στάδιο· και η γνÏŽση ÏŒτι υπάρχουν πολλά κοινά στοιχεία που ενÏŽνουν τις διάφορες ελληνικÎς φυλÎς και πÏŒλεις-κράτη, κάτω απÏŒ τον ÏŒρο «Îˆλληνες» δεν απουσιάζει («οá¼± δá½² á¼λληνες κατá½° τάξις τε καὶ κατá½° á¼”θνεα κεκοσμημÎνοι ἦσαν» [«ΗροδÏŒτου ιστορίαι», βιβλÎ¯ο «ΠολÏμνια»]), ÏŒπως δεν απουσιάζει και η κατανÏŒηση της ελληνικÏŒτητας («τὸ á¼™λληνικὸν á¼á½¸ν á½…μαιμÏŒν τε καὶ á½μÏŒγλωσσον καὶ θεῶν á¼±δρÏματά τε κοινá½° καὶ θυσίαι ἤθεά τε á½μÏŒτροπα» [«ΗροδÏŒτου ιστορίαι», βιβλÎ¯ο «Ουρανία»]). Τα ιστορικά τεκμήρια είναι αρκετά. Ενδεικτικά:
1. Στους ΟλυμπιακοÏς ΑγÏŽνες, συμμετείχαν μÏŒνο ÏŒσοι ήταν Έλληνες και την ευθÏνη της εξακρίβωσης της καταγωγής των αθλητÏŽν, επιφορτίζονταν οι γνωστοί Ελλανοδίκες, ή Ελληνοδίκες (Έλλην+δίκη). Ο ΗρÏŒδοτος αναφÎρει μάλιστα, ÏŒτι απ’ αυτÏŒν τον Îλεγχο πÎρασε και ο βασιλιάς των ΜακεδÏŒνων ΑλÎξανδρος ο Α’ κι αφοÏ απÎδειξε την ελληνικÏŒτητά του, τοÏ επετράπη να συμμετάσχει στου αγÏŽνες («πρὸς δá½² καὶ οá¼± τὸν á¼ν Ὀλυμπίῃ διÎποντες á¼€γῶνα á¼™λληνοδίκαι οὕτω á¼”γνωσαν εἶναι. Ἀλεξάνδρου γá½°ρ á¼€εθλεÏειν ἑλομÎνου καὶ καταβάντος á¼πá¾½ αá½τὸ τοῦτο, οá¼± á¼€ντιθευσÏŒμενοι á¼™λλήνων á¼ξεá¿–ργÏŒν μιν, φάμενοι οá½ βαρβάρων á¼€γωνιστÎων εἶναι τὸν á¼€γῶνα á¼€λλá½° á¼™λλήνων· á¼ˆλÎξανδρος δá½² á¼πειδá½´ á¼€πÎδεξε ὡς εá¼´η Ἀργεá¿–ος, á¼κρίθη τε εἶναι á¼λλην καὶ á¼€γωνιζÏŒμενος στάδιον συνεξÎπιπτε τá¿· πρÏŽτῳ» [«ΗροδÏŒτου ιστορίαι», βιβλÎ¯ο «ΤερψιχÏŒρη»]).
2. Σε κείμενο που Îγραψε ο Ισοκράτης με αφορμή τους εκατοστοÏς ΟλυμπιακοÏς ΑγÏŽνες και το οποίο απÎστειλε για ανάγνωση στην Ολυμπία, διαβάζουμε: «ΤαÏτην γá½°ρ οá¼°κοῦμεν οá½χ ἑτÎρους á¼κβαλÏŒντες οá½δ’ á¼ρήμην καταλαβÏŒντες οá½δ’ á¼κ πολλῶν á¼θνῶν μιγάδες συλλεγÎντες, á¼€λλ’ οὕτω καλῶς καὶ γνησίως γεγÏŒναμεν, á½¥στ’ á¼ξ ἧσπερ á¼”φυμεν, ταÏτην á¼”χοντες á¼…παντα τὸν χρÏŒνον διατελοῦμεν, αá½τÏŒχθονες ὄντες…». Δηλαδή: «ΚατοικοÏμε σ’ αυτήν την χÏŽρα, χωρίς να Îχουμε εκδιÏŽξει άλλους απÏŒ εδÏŽ, οÏτε την καταλάβαμε βρίσκοντάς την Îρημη, οÏτε είμαστε μιγάδες ανακατεμÎνοι απÏŒ διάφορα Îθνη ανθρÏŽπων, αλλά υπάρχουμε καλÏŽς και γνησίως, διÏŒτι κατÎχουμε την χÏŽρα στην οποία γεννηθήκαμε και ζοÏμε καθ’ ÏŒλη την διάρκεια της ιστορίας μας, αφοÏ είμαστε αυτÏŒχθονες…» (ΠανηγυρικÏŒς, εδάφιο 24).
3. Στον «ΠανηγυρικÏŒ» που εκφÏŽνησε προς τους Αθηναίους ο Ισοκράτης, αναφÎρεται σαφÎστατα στο γÎνος των Ελλήνων: «Τοσοῦτον δ’ á¼€πολÎλοιπεν ἡ πÏŒλις ἡμῶν περὶ τὸ φρονεá¿–ν καὶ λÎγειν τοὺς ἄλλους á¼€νθρÏŽπους, á½¥σθ’ οá¼± ταÏτης μαθηταὶ τῶν ἄλλων διδάσκαλοι γεγÏŒνασι, καὶ τὸ τῶν á¼™λλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκÎτι τοῦ γÎνους á¼€λλá½° τῆς διανοίας δοκεá¿–ν εἶναι, καὶ μᾶλλον á¼λληνας καλεá¿–σθαι τοὺς τῆς παιδεÏσεως τῆς ἡμετÎρας á¼¢ τοὺς τῆς κοινῆς φÏσεως μετÎχοντας». Δηλαδή: «Είναι δε τÏŒσο μεγάλη η απÏŒσταση που χωρίζει την πολιτεία μας απÏŒ τοÏς άλλους ανθρÏŽπους ως προς την πνευματική ανάπτυξη και την τÎχνη τοÏ λÏŒγου, ÏŽστε οι μαθητÎς της Îχουν γίνει διδάσκαλοι τÏŽν άλλων και κατÏŒρθωσε ÏŽστε το ÏŒνομα τÏŽν Ελλήνων να είναι σÏμβολο ÏŒχι πλÎον τής καταγωγής αλλά τής πνευματικής ανυψÏŽσεως, και να ονομάζονται Έλληνες εκείνοι που παίρνουν τη δική μας μÏŒρφωση και ÏŒχι αυτοί που Îχουν την ίδια καταγωγή».
4. Στην μάχη του ΜαραθÏŽνα (490 π.Χ.), ο Σιμωνίδης ο Κείος αφιÎρωσε το εξής επίγραμμα: «Ελλήνων προμαχοÏντες Αθηναίοι ΜαραθÏŽνι, χρυσοφÏŒρων Μήδων εστÏŒρεσαν δÏναμιν» (Μετάφραση: «ΑμυνÏŒμενοι υπÎρ των Ελλήνων οι Αθηναίοι στον ΜαραθÏŽνα, κατÎστρεψαν τη δÏναμη των χρυσοφορεμÎνων ΠερσÏŽν»). Να θυμίσουμε, ÏŒτι στην νικηφÏŒρα μάχη του ΜαραθÏŽνα, απÎναντι απÏŒ τους 55.000 ΠÎρσες, μαζί με τους 10.000 Αθηναίους, συντάχθηκαν και 1.000 Πλαταιείς, ενÏŽ υπήρχε και στρατιωτική βοήθεια 1.000 οπλιτÏŽν απÏŒ την Σπάρτη, που ÏŒμως Îφτασε καθυστερημÎνα στο πεδίο της μάχης. Στην ναυμαχία της Σαλαμίνας που ακολοÏθησε το ίδιο Îτος, ο ΑισχÏλος (ο οποίος συμμετείχε ενεργά στην μάχη του ΜαραθÏŽνα και στις ναυμαχίες του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας) μάς αφηγείται μÎσα απÏŒ την τραγωδία του «ΠÎρσες», τον παιάνα των Ελλήνων: «á½® παá¿–δες á¼™λλήνων á¼´τε, á¼λευθεροῦτε πατρίδ’, á¼λευθεροῦτε δá½² παá¿–δας, γυναá¿–κας, θεῶν τÎ πατρá¿´ων ἕδη, θήκας τε προγÏŒνων: νῦν ὑπá½²ρ πάντων á¼€γÏŽν».
(Μετάφραση: «ΕμπρÏŒς, τÎκνα των Ελλήνων, ελευθερÏŽστε την πατρίδα, ελευθερÏŽστε τα παιδιά σας, τις γυναίκες σας, τα ιερά των πατρογονικÏŽν θεÏŽν σας, τους τάφους των προγÏŒνων σας· τÏŽρα ο αγÏŽνας είναι για τα πάντα»).
5. Έλληνες δεν λογίζονταν μÏŒνο ÏŒσοι κατοικοÏσαν στον κυρίως ελλαδικÏŒ χÏŽρο, αλλά και Îξω απ’ αυτÏŒν. Το 481 π.Χ., Îναν χρÏŒνο πριν την επική μάχη των ΘερμοπυλÏŽν (480 π.Χ.), συγκλήθηκε πανελλήνιο συνÎδριο στην ΚÏŒρινθο, για να αποφασιστεί η στάση που θα Îπρεπε να κρατήσουν οι Έλληνες απÎναντι στους ΠÎρσες. Προσκλήθηκαν επίσης οι Έλληνες της Μασσαλίας και της Κριμαίας, που δεν μπÏŒρεσαν να προσÎλθουν λÏŒγω απÏŒστασης, ενÏŽ το παρÏŒν Îδωσαν οι Έλληνες της Κάτω Ιταλίας, οι Κρήτες, οι Κερκυραίοι κ.ά. Σ’ αυτÏŒ το συνÎδριο δεν προσκλήθηκαν μÏŒνο οι Έλληνες που είχαν υποταχθεί στους ΠÎρσες, δηλαδή οι Έλληνες της ΚÏπρου, της ΑιγÏπτου, της Ιωνίας, της Μακεδονίας κ.ά. Έχουν ιδιαίτερη σημασία δε, οι δÏο εκ των αποφάσεων που τελικά ελήφθησαν και που ÏŒριζαν πως:
α) Οι Έλληνες να πολεμήσουν μÎχρι θανάτου τους ΠÎρσες.
β) Να τιμωρηθοÏν ÏŒσοι Έλληνες πολεμήσουν με το μÎρος των ΠερσÏŽν.
6. Τις παραμονÎς της ιστορικής μάχης των ΠλαταιÏŽν (479 π.Χ.), ÏŒπου σÏμφωνα και με το επίγραμμα του περιηγητή ΠαυσανÎ¯α «Σε αυτÏŒν το πÏŒλεμο πολÎμησαν: ΛακεδαιμÏŒνιοι, Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Τεγεάτες, ΣικυÏŽνιοι, Αιγινήτες, Μεγαρείς, ΕπιδαÏριοι, ΟρχομÎνιοι, Φλειάσιοι, Τροιζήνιοι, Ερμιονείς, ΤιρÏνθιοι, Πλαταιείς, Θεσπιείς, Μυκηναίοι, Κείοι, Μήλιοι, Τήνιοι, Νάξιοι, Ερετριείς, Χαλκιδείς, Στυρείς, Ηλείοι, Ποτειδαιάτες, Λευκάδιοι, Ανακτορείς, ΚÏθνιοι, Σίφνιοι, ΑμβρακιÏŽτες και Λεπρεάτες», ο βασιλιάς των ΜακεδÏŒνων, ΑλÎξανδρος ο Α’, που είχε υποταχθεί στους ΠÎρσες, πάει κρυφά στο στρατÏŒπεδο των Ελλήνων και τους μεταφÎρει το στρατιωτικÏŒ σχÎδιο του ΜαρδÏŒνιου και αιτιολÏŒγησε την πράξη του, ÏŒτι ως Έλληνας δεν θα ήθελε να δει την Ελλάδα σκλαβωμÎνη: «αá½τÏŒς τε γá½°ρ á¼λλην γÎνος εá¼°μὶ τá½ ρχαá¿–ον καὶ á¼€ντá¾½ á¼λευθÎρης δεδουλωμÎνην οá½κ ἂν á¼θÎλοιμι á½ρᾶν τá½´ν á¼™λλάδα» («ΗροδÏŒτου ιστορίαι», βιβλÎ¯ο «ΚαλλιÏŒπη»).
7. ÎŒπως εξιστορεί ο ΑρριανÏŒς, ÏŒταν ο ΜÎγας ΑλÎξανδρος νίκησε τους ΠÎρσες στην μάχη του ΓρανικοÏ ποταμοÏ (334 π.Χ), αιχμαλÏŽτισε ÏŒσους Έλληνες είχαν πολεμήσει ως μισθοφÏŒροι στο πλευρÏŒ των ΠερσÏŽν και είχαν παραβιάσει την κοινή απÏŒφαση, να μην πολεμήσουν Έλληνες εναντίον Ελλήνων, και τους Îστειλε στη Μακεδονία για να εργαστοÏν σε καταναγκαστικά Îργα. Παράλληλα Îστειλε 300 περσικÎς πανοπλίες στην Αθήνα, ως ανάθημα στη θεά Αθηνά, με τη εντολή να συνοδεÏεται απÏŒ το επίγραμμα «á¼ˆλÎξανδρος Φιλίππου καὶ οá¼± á¼λληνες πλá½´ν Λακεδαιμονίων á¼€πὸ τῶν βαρβάρων τῶν τá½´ν Ἀσίαν κατοικοÏντων»: «á¼”θαψε δá½² καὶ τοὺς μισθοφÏŒρους á¼λληνας, οá¼³ ξὺν τοá¿–ς πολεμίοις στρατεÏοντες á¼€πÎθανον. á½…σους δá½² αá½τῶν αá¼°χμαλÏŽτους á¼”λαβε, τοÏτους δá½² δήσας á¼ν πÎδαις εá¼°ς Μακεδονίαν á¼€πÎπεμψεν á¼ργάζεσθαι, á½…τι παρá½° τá½° κοινῇ δÏŒξαντα τοá¿–ς á¼λλησιν á¼λληνες ὄντες á¼ναντία τῇ á¼™λλάδι ὑπá½²ρ τῶν βαρβάρων á¼μάχοντο. á¼€ποπÎμπει δá½² καὶ εá¼°ς Ἀθήνας τριακοσίας πανοπλίας Περσικá½°ς á¼€νάθημα εἶναι τῇ Ἀθηνá¾· á¼ν πÏŒλει. καὶ á¼πίγραμμα á¼πιγραφῆναι á¼κÎλευσε τÏŒδε. ἈλÎξανδρος Φιλίππου καὶ οá¼± á¼λληνες πλá½´ν Λακεδαιμονίων á¼€πὸ τῶν βαρβάρων τῶν τá½´ν Ἀσίαν κατοικοÏντων» («Αλεξάνδρου Ανάβασις», Βιβλίο Α).
eleysis-ellinwn.gr
