Τι είναι το deja vu και γιατί επαναλαμβάνεται ο χÏόνος;ÎœÎÏος 1ο
Τι είναι Deja vu και τι δεν είναι;
Ο ÏŒρος deja vu είναι γαλλικÏŒς και σημαίνει «αυτÏŒ το Îχω ξαναδεί». Πιο σπάνια, για το ίδιο φαινÏŒμενο χρησιμοποιείται ο αγγλικÏŒς ÏŒρος paramnesia που σαφÏŽς προÎρχεται απÏŒ την ελληνική λÎξη «παραμνησία».
Ως λÎξη πρωτοεμφανίστηκε απÏŒ τον Emile Boirac(1851- 1917), Îναν Γάλλο ερευνητή με Îντονο ενδιαφÎρον για τις ψυχικÎς Îρευνες, στο βιβλίο του L’ Avenir des sciences psychiques (Το ΜÎλλον των ΨυχικÏŽν ΕρευνÏŽν). Το σÏγγραμμα του αποτελοÏσε επÎκταση μίας εργασίας που είχε ολοκληρÏŽσει ÏŒταν ακÏŒμα ήταν προπτυχιακÏŒς φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Chicago.
Τι ακριβÏŽς ÏŒμως είναι μία deja vu εμπειρία; Είναι η αίσθηση ενÏŒς ανθρÏŽπου ÏŒτι Îνα γεγονÏŒς που τÏŽρα βλÎπει/ βιÏŽνει/ ακοÏει Îχει επαναληφθεί στο παρελθÏŒν. Έτσι, η εν λÏŒγω εμπειρία συνοδεÏεται συχνά απÏŒ Îνα Îντονο αίσθημα οικειÏŒτητας, αλλά κυρίως απÏŒ Îνα δεÏτερο- και συχνά πιο Îντονο- αίσθημα παραδοξÏŒτητας.
Η ιδιαιτερÏŒτητα ÏŒμως της εν λÏŒγω εμπειρίας ÏŽστε να οριστεί ως παραφυσικÏŒ φαινÏŒμενο, δεν είναι ÏŒτι Îνα γεγονÏŒς μοιάζει να επαναλαμβάνεται, αλλά το ιδιαίτερο αίσθημα που συνοδεÏει την αίσθηση αυτή: είναι η Îντονη πεποίθηση ÏŒτι «κάτι δεν πάει καλά», ÏŒτι αυτÏŒ που αισθάνομαι είναι αδÏνατο να συμβαίνει. Κατά τη βίωση ενÏŒς deja vu συχνά αισθανÏŒμαστε ÏŒτι δεν είναι δυνατÏŒν να Îχουμε ξαναζήσει την εν λÏŒγω στιγμή, ÏŒσο Îντονα και να νιÏŽθουμε οικειÏŒτητα.
Δηλαδή, αρκετÎς φορÎς μπορεί να αισθανÏŒμαστε Îντονη σÏγχυση με ερωτήσεις του τÏπου: «Îˆχω ξαναδιαβάσει το εν λÏŒγω βιβλίο;» ή «Îˆχω ξαναδεί την εν λÏŒγω ταινία;». Η σÏγχυση ÏŒμως αυτή δεν εμπεριÎχει την αίσθηση της παραδοξÏŒτητας. Άλλωστε, είναι φυσικÏŒ Îνας άνθρωπος που Îχει διαβάσει εκατοντάδες βιβλία ή κάποιο βιβλίο πριν αρκετά χρÏŒνια, να μην θυμάται τίποτα απÏŒ αυτÏŒ.
Η σÏγχυση ÏŒμως αυτή σε καμία περίπτωση δεν είναι deja vu.
Τα 3 Είδη Deja vu: Deja vecu – Deja senti – Deja visite.
Τα παραπάνω ίσως είναι οτιδήποτε Îχετε ακοÏσει ποτÎ για την ιδιαίτερη αυτή εμπειρία. ΔυστυχÏŽς ÏŒμως είναι εξαιρετικά, ίσως και επικίνδυνα, ελλιπείς. Κατ’ αρχήν, αυτÏŒ που ονομάζουμε Deja vu δεν είναι deja vu, παρά μία κατηγορία αυτοÏ. Ας τα πάρουμε ÏŒμως με τη σειρά..
ΣÏμφωνα με τον Arthur Funkhouser, στο paper Three Types of deja vu (Funkhouser, A., 1996), υπάρχουν τριÏŽν ειδÏŽν εμπειρίες deja vu, οι deja vecu, deja senti και deja visite.
H deja vecu μεταφράζεται ως «αυτÏŒ το Îχω ξαναζήσει» και σχεδÏŒν πάντα ÏŒταν Îνας άνθρωπος μιλάει για deja vu εννοεί . ΒÎβαια, μία τÎτοια γενίκευση και ταυτοποίηση των δÏο ÏŒρων είναι απÏŒλυτα λανθασμÎνη.
Τι ακριβÏŽς ÏŒμως είναι μία deja vecu εμπειρία; Κατ’ αρχήν, εμπεριÎχει κάτι πολÏ περισσÏŒτερο απÏŒ ÏŒτι απλά οπτικά ερεθίσματα, γι’ αυτÏŒ και η ταÏτιση του με τον ÏŒρο deja vu είναι λανθασμÎνη. Το αίσθημα που δημιουργείται περιÎχει πολÏ περισσÏŒτερη λεπτομÎρεια και πληροφορίες, ενÏŽ το άτομο που το βιÏŽνει αισθάνεται ÏŒτι τα πάντα είναι ακριβÏŽς ÏŒπως και στο παρελθÏŒν.
Δηλαδή, δεν είναι απλά ÏŒτι «αυτÏŒ το Îχω ξαναδεί» αλλά ÏŒτι «αυτÏŒ το Îχω ξαναζήσει».
Η deja senti εμπειρία Îχει να κάνει αποκλειστικά με κάποιο συναίσθημα του ανθρÏŽπου, ενÏŽ μεταφράζεται ως «αυτÏŒ το Îχω ξανανιÏŽσει». Σε αντίθεση με τις άλλες δÏο κατηγορίες deja vu, η deja senti δεν εμπεριÎχει την υποψία πρÏŒγνωσης, είναι δηλαδή κάτι απÏŒλυτα φυσικÏŒ. Ιδιαίτερο ενδιαφÎρον παρουσιάζει το γεγονÏŒς ÏŒτι αρκετοί επιληπτικοί ασθενείς βιÏŽνουν συχνά deja senti, κάτι που μπορεί να βοηθήσει στην Îρευνα για τις άλλες δÏο περιπτÏŽσεις.
ΤÎλος, η deja visite αφορά Îνα ακÏŒμα πιο συγκεκριμÎνο συναίσθημα: την παράδοξη αίσθηση ÏŒτι γνωρίζουμε Îνα μÎρος που δεν Îχουμε επισκεφτεί ποτÎ στο παρελθÏŒν. Δηλαδή, επισκεπτÏŒμενοι π.χ. μία πÏŒλη γνωρίζουμε πÏŽς να κινηθοÏμε για να φτάσουμε στον προορισμÏŒ μας, ενÏŽ κάτι τÎτοιο είναι πρακτικά αδÏνατο.
Ως εμπειρία συναντάται πολÏ πιο σπάνια, ενÏŽ Îχουν προταθεί διάφορες θεωρίες ως εξήγηση του φαινομÎνου: απÏŒ εξωσωματικÎς εμπειρίες και μετεμψÏχωση, Îως απλÎς λογικÎς απαντήσεις. Με το φαινÏŒμενο Îχει ασχοληθεί και ο Καρλ ΓιοÏνγκ, στο paper On synchronicity (ΣυγχρονικÏŒτητα) , το 1952.
Η ειδοποιÏŒς διαφορά μεταξÏ της εμπειρίας deja vecu και της deja visite είναι ÏŒτι στη μεν πρÏŽτη κυρίαρχο ρÏŒλο παίζει το συναίσθημα, ενÏŽ η δεÏτερη Îχει να κάνει κυρίως με γεωγραφικÎς και χωρικÎς διαστάσεις.
Η πιο συχνή και ενδιαφÎρουσα περίπτωση deja vu είναι η deja vecu, κάτι που υποδηλÏŽνεται και απÏŒ το πλήθος των ερευνÏŽν, πειραμάτων και μελετÏŽν που Îχουν αφιερωθεί στην εξήγηση του φαινομÎνου.
1 Στους 2 ΑνθρÏŽπους Έχει ΒιÏŽσει Deja vu!
ΕξαιρετικÏŒ ενδιαφÎρον παρουσιάζει το γεγονÏŒς ÏŒτι ως φαινÏŒμενο παρατηρήθηκε πριν αρκετοÏς αιÏŽνες, πιθανÏŒν συνÏŒδευε τον άνθρωπο και απÏŒ την αρχή της πορείας του. Ως εκ τοÏτου, υπάρχει πλήθος παλαιÏŒτερων ερευνÏŽν πάνω στο φαινÏŒμενο και ÏŒλες καταλήγουν στο ίδιο συμπÎρασμα: 1 στους 3 ανθρÏŽπους Îχει βιÏŽσει deja vu!
Κατ’ αρχήν, η πρÏŽτη αφορά που η επιστημονική κοινÏŒτητα ασχολήθηκε μαζί του ήταν μÏŒλις το 1890, ÏŒταν ο Lach- Szyrma παρουσίασε περιπτÏŽσεις τÎτοιων εμπειριÏŽν.
Ο McKellar το 1954, απÏŒ τις πρÏŽτες Îρευνες που πραγματοποιήθηκαν πάνω στο φαινÏŒμενο, κατÎληξε ÏŒτι το 23% των συμμετεχÏŒντων του είχαν βιÏŽσει deja vu. Η Îρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 182 φοιτητÏŽν του πανεπιστημίου του Aberdeen.
Το παραπάνω ποσοστÏŒ εκτοξεÏθηκε στα Ïψη λίγα χρÏŒνια αργÏŒτερα, ÏŒταν το 1966 ο C.E. Green παρουσίασε τα αποτελÎσματα παρÏŒμοιας Îρευνας πάνω σε 115 φοιτητÎς του πανεπιστημίου του Southampton. ΣÏμφωνα με το paper που εξÎδωσε, το 80% των ερωτηθÎντων είχε βιÏŽσει Îστω και μία φορά στη ζωή του deja vu!
Το 1985, σχετική Îρευνα του Haraldsson Îδειξε ÏŒτι το 64% των ΒρετανÏŽν και το ΙσλανδÏŽν Îχει βιÏŽσει εμπειρία deja vu, ενÏŽ υπολÏŒγισε ÏŒτι το αντίστοιχο ποσοστÏŒ για τις Η.Π.Α. αγγίζει το 60%!
Το 1991, οι Gallup και Newport υπολÏŒγισαν ÏŒτι το παραπάνω ποσοστÏŒ στο 56%. Πιο πρÏŒσφατα, το 1992, πραγματοποιήθηκε σχετική Îρευνα απÏŒ τον T. C. Gaynard με δείγμα μαθητÎς του Wyke College του Kingston, ηλικίας 16 με 19 ετÏŽν. Τα συμπεράσματα του; ΑπÏŒ το σÏνολο των μαθητÏŽν που βίωσαν κάποια παραφυσική εμπειρία, το deja vu ήταν το πλÎον διαδεδομÎνο: 35.9%!
ΤÎλος, μÏŒλις το 1999, σχετική Îρευνα της Shari A. Cohn σε δείγμα 208 ατÏŒμων απÏŒ την Σκωτία, τη Βρετανία, την υπÏŒλοιπη ΕυρÏŽπη, τη ΝÏŒτιο Αμερική και άλλες περιοχÎς της υφηλίου, υπολÏŒγισε ÏŒτι το ποσοστÏŒ των ανθρÏŽπων που βιÏŽνουν εμπειρίες deja vu ανÎρχεται στο 66%, με το 12% να μην είναι σίγουροι και μÏŒνο το 19% των ερωτηθÎντων να απαντάνε ÏŒχι!
metafysiko.gr
