Ποιες είναι οι εκφράσεις από τα Αρχαία Ελληνικά που χρησιμοποιούμε σήμερα

Δημοσίευση: 21-11-2013 ώρα 13:04:05

Μπορεί η επαφή των νεοελλήνων με την αρχαιοελληνική παράδοση και γλÏŽσσα να είναι εξαιρετικά προβληματική, ωστÏŒσο υπάρχουν λέξεις και εκφράσεις που πέρασαν αυτούσιες στην καθημερινÏŒτητά μας και ευτυχÏŽς μας θυμίζουν το δοξασμένο παρελθÏŒν.

ΑιδÏŽς Αργείοι: ÏŒταν θέλουμε να καταδείξουμε αισθήματα ντροπής αναφερÏŒμενοι σε κάποιον άλλο.

ΕιπÏŽθηκε απÏŒ τον Στέντορα (σε έντονο ύφος) προς τους Αργείους κατά τη διάρκεια του Τρωικού πολέμου, με σκοπÏŒ να τους ανυψÏŽσει το ηθικÏŒ ÏŒταν ο Αχιλλέας αποχÏŽρησε απÏŒ τη μάχη. (Ομήρου Ιλιάδα – Ε 787)

Αντίπαλον δέος: ÏŒταν αναφερÏŒμαστε σε ισχυρÏŒ αντίπαλο. (Θουκυδίδης – Γ 11)

ΑπÏŒ μηχανής θεÏŒς: μη αναμενÏŒμενη βοήθεια – λύση – συνδρομή σε κάποιο πρÏŒβλημα ή δύσκολη κατάσταση. Προέρχεται απÏŒ θεατρικÏŒ τέχνασμα στην αρχαία Ελλάδα που χρησιμοποιούσαν οι τραγικοί ποιητές ÏŒταν ήθελαν να δÏŽσουν διέξοδο στη πλοκή του έργου και στο οποίο κατά τη διάρκεια της παράστασης εμφανιζÏŒταν ένας ΘεÏŒς επάνω σε εναέρια κατασκευή (γερανÏŒς).

Αρχή άνδρα δείκνυσι: ÏŒταν οι πράξεις – έργα χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο στον οποίο αναφερÏŒμαστε. (Βίας ο Πριηνεύς – Σοφοκλής.... ΑντιγÏŒνη 62)

ΑσκÏŒς του ΑιÏŒλου: σε περιπτÏŽσεις επικείμενων δεινÏŽν – καταστροφÏŽν. Ο Αίολος έδωσε έναν ασκÏŒ στον Οδυσσέα ο οποίος περιείχε ανέμους. ÎŒταν λοιπÏŒν οι σύντροφοι του Οδυσσέα άνοιξαν τον ασκÏŒ, απελευθερÏŽθηκαν οι άνεμοι και παρέσυραν το πλοίο στο νησί των ΛαιστρυγÏŒνων. (Ομήρου Οδύσσεια Κ 1-56)

Αχίλλειος πτέρνα: αδύνατο σημείο. Η φράση προέρχεται απÏŒ το μύθο του Αχιλλέα, σύμφωνα με τον οποίο, ÏŒταν τον βύθιζε στο αθάνατο νερÏŒ η μητέρα του, επειδή τον κρατούσε απÏŒ τη φτέρνα, στο συγκεκριμένο σημείο του σÏŽματÏŒς του παρέμεινε θνητÏŒς.

Βίος αβίωτος : ζωή ανυπÏŒφορη. (Χίλων Ο ΛακεδαιμÏŒνιος)

Γαία πυρί μειχθήτω: σε περιπτÏŽσεις καταστροφής, ÏŒταν θέλουμε να δÏŽσουμε έμφαση.

Γη και ύδωρ: υποδηλÏŽνει περιπτÏŽσεις υποταγής , πλήρους υποχÏŽρησης, παράδοσης άνευ ÏŒρων. Η φράση προέρχεται απÏŒ τον ΗρÏŒδοτο, σύμφωνα με τον οποίο οι Πέρσες απεσταλμένοι ζήτησαν απÏŒ τους Σπαρτιάτες γη και ύδωρ σε ένδειξη υποταγής. (ΗροδÏŒτου Ιστορία V 17-18)

ΓÏŒρδιος δεσμÏŒς: αναφέρεται σε περιπτÏŽσεις δύσκολων προβλημάτων (άλυτων). Η φράση λέγεται σε περιπτÏŽσεις δύσκολων καταστάσεων, ÏŒπως αυτή που αντιμετÏŽπισε ο Μέγας Αλέξανδρος, ÏŒταν προσπάθησε να λύσει ένα πολύπλοκο κÏŒμπο, το «γÏŒρδιο δεσμÏŒ» τον οποίον σύμφωνα με τον χρησμÏŒ ÏŒποιος τον έλυνε θα γινÏŒταν κυρίαρχος της Ασίας. (Αρριαννού 11 3)

ΔαμÏŒκλειος σπάθη: απειλητικές καταστάσεις Η φράση προέρχεται απÏŒ επεισÏŒδιο που συνέβη μεταξύ του τυράννου των ΣυρακουσÏŽν Διονυσίου και του Δαμοκλή, ενÏŒς αυλικού κÏŒλακα , ÏŒταν ο πρÏŽτος θέλοντας να δείξει στο Δαμοκλή πÏŒσο επικίνδυνο ήταν το αξίωμα του τυράννου τον έβαλε να καθίσει στο θρÏŒνο, ενÏŽ απÏŒ πάνω του κρεμÏŒταν ξίφος σε μια τρίχα αλÏŒγου.

Διέβην τον Ρουβίκωνα : σε περιπτÏŽσεις που λαμβάνεται μία παράτολμη απÏŒφαση. Η φράση αποδίδεται στον Ιούλιο Καίσαρα ο οποίος ÏŒταν το 49 π.Χ. αποφάσισε να κηρύξει εμφύλιο πÏŒλεμο στην Ιταλία, πέρασε με το στρατÏŒ του τον ποταμÏŒ Ρουβίκωνα κατευθυνÏŒμενος προς την ΡÏŽμη.

Δούρειος Ίππος: αναφέρεται σε περιπτÏŽσεις δολιÏŒτητας, ή δÏŽρων τα οποία υποκρύπτουν δÏŒλο. Η φράση προέρχεται απÏŒ τον ÎŒμηρο και αναφέρεται κατά την περίοδο των ΤρωικÏŽν πολέμων τÏŒτε που οι Έλληνες ενÏŽ χάρισαν στους ΤρÏŽες ξύλινο άλογο μεγάλων διαστάσεων ως αφιέρωμα στους Θεούς, στο εσωτερικÏŒ του ήταν κρυμμένοι ο Οδυσσέας με τους συντρÏŒφους του, οι οποίοι άνοιξαν τις πύλες της Τροίας στους υπÏŒλοιπους Έλληνες (Ομήρου Οδύσσεια λ 529)

ΔρακÏŒντεια μέτρα: αναφέρεται σε περιπτÏŽσεις λήψης αυστηρÏŽν – σκληρÏŽν μέτρων Η φράση προέρχεται απÏŒ τον Δράκοντα (7ος αιÏŽνας π.Χ) αρχαίο νομοθέτη των ΑθηνÏŽν, ο οποίος ήταν γνωστÏŒς για τους αυστηρούς και σκληρούς νÏŒμους που επέβαλε.

Eξ απαλÏŽν ονύχων: αναφέρεται στην νηπιακή ηλικία κυριολεκτικά, ή σε παλαιÏŒτερη χρονική περίοδο μεταφορικά. Η φράση χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει τη νηπιακή ηλικία κατά την οποία ο άνθρωπος έχει μαλακά νύχια.

Έπεα πτερÏŒεντα: αερολογίες, αβάσιμα επιχειρήματα. Ομηρική έκφραση βασισμένη στην αντίληψη ÏŒτι τα λÏŒγια ÏŒταν εκστομίζονται τα παίρνει ο αέρας. (Ομήρου Ιλιάδα Α 201)

Επί ξυρού ακμής : στην κÏŒψη του ξυραφιού, σε πολύ κρίσιμη κατάσταση, σε κρίσιμο σημείο. Ομηρική φράση η οποία ειπÏŽθηκε απÏŒ το Νέστορα στο Διομήδη στην προσπάθειά του να τον παροτρύνει για συμμετοχή στον πÏŒλεμο εναντίον των ΤρÏŽων. (Ομήρου Ιλιάδα Κ 173)

ΕκατÏŒμβη: Θυσία με πολλά θύματα, μεγάλη απÏŽλεια. ΕκατÏŒμβη στην αρχαία Ελλάδα ονÏŒμαζαν την θυσία κατά την οποία γινÏŒταν προσφορά απÏŒ εκατÏŒ βÏŒδια στους θεούς. (Ομήρου Ιλιάδα Α 65)

Ες αύριον τα σπουδαία: ΑργÏŒτερα θα ασχοληθούμε με τα σοβαρά ζητήματα – θέματα, αναβολή. Τη φράση είπε ο Θηβαίος Αρχίας, ÏŒταν έλαβε το γράμμα που τον προειδοποιούσε ÏŒτι κινδυνεύει απÏŒ τον Πελοπίδα. (Πλουτάρχου Πελοπ. 10)

Ή ταν ή επί τας : Ή θα την φέρεις νικητής (ασπίδα) ή θα σε φέρουν επάνω της νεκρÏŒ.................ή θα επιτύχουμε, ή θα αποτύχουμε. Τη φράση έλεγαν οι Σπαρτιάτισσες μητέρες στα παιδιά τους, ÏŒταν τους έδιναν την ασπίδα για τον πÏŒλεμο. (Πλουτάρχου Λακεδαιμ. Αποφθ.16)

Ήξεις αφήξεις: Λέγεται ÏŒταν κάποιος αλλάζει συνεχÏŽς γνÏŽμη. Η φράση προέρχεται απÏŒ το χρησμÏŒ του μαντείου των ΔελφÏŽν « ήξεις αφήξεις ου θνήξεις εν πολέμω». Η θέση του κÏŒμματος πριν ή μετά το αρνητικÏŒ μÏŒριο ου, καθορίζει και τη σημασία του χρησμού.

Κέρβερος: ΣκληρÏŒς, ανυποχÏŽρητος. Προέρχεται απÏŒ το ομÏŽνυμο τέρας που φύλαγε τον Άδη και δεν επέτρεπε την είσοδο.

Κέρας Αμαλθείας: Παραπέμπει σε πλούτο – αφθονία υλικÏŽν αγαθÏŽν. Η φράση προέρχεται απÏŒ περιστατικÏŒ ÏŒπου η Αμάλθεια έτρεφε το μικρÏŒ Δία με κέρατο κατσίκας γεμάτο γάλα και μέλι.

Και συ τέκνον Βρούτε: Φράση που απευθύνεται σε πρÏŒσωπα που προδίδουν την εμπιστοσύνη μας.Την είπε ο Καίσαρας, ÏŒταν αναγνÏŽρισε τον Βρούτο ανάμεσα στους δολοφÏŒνους του.

ΚÏŒπρος του Αυγείου: Συγκεντρωμένες ατασθαλίες – καταστάσεις οι οποίες δύσκολα διορθÏŽνονται. Η φράση προέρχεται απÏŒ άθλο του Ηρακλή, κατά τον οποίο καθάρισε την κοπριά απÏŒ τους στάβλους του Αυγείου.

Ιδού η ΡÏŒδος ιδού και το πήδημα: Λέγεται για ÏŒσους υπερηφανεύονται και καυχÏŽνται για ανεπιβεβαίωτα κατορθÏŽματα και καλούνται να αποδείξουν ÏŒτι λένε την αλήθεια. Η φράση προέρχεται απÏŒ ΑισÏŽπειο μύθο σύμφωνα με τον οποίο κάποιος ισχυριζÏŒταν ÏŒτι κάποτε στη ΡÏŒδο έκανε ένα πολύ μεγάλο άλμα και του ζήτησαν να το επαναλάβει λέγοντάς του την παραπάνω φράση. (ΑισÏŽπου Μύθοι «Ανήρ Κομπαστής»)

Mηδένα προ του τέλους μακάριζε : Μην βιάζεσαι να μακαρίσεις κάποιον πριν το τέλος. Με αυτή τη φράση σχολίασε ο ΣÏŒλωνας τους θησαυρούς του Κροίσου, ÏŒταν ο τελευταίος τους έδειξε με υπερηφάνεια. (ΗροδÏŒτου Ι 32 7)

Κύκνειο άσμα: Η τελευταία ενέργεια – πράξη – έργο κάποιου. Προέρχεται απÏŒ το τελευταίο τραγούδι του κύκνου πριν το θάνατÏŒ του. (Πλάτωνος Φαίδων 84 Ε)

ΙστÏŒς της ΠηνελÏŒπης : Λέγεται για έργο που δεν τελειÏŽνει. Η φράση είναι απÏŒ τον ÎŒμηρο ÏŒπου στην Οδύσσεια αναφέρεται στην ΠηνελÏŒπη η οποία ύφαινε ένα ύφασμα την ημέρα και το ξήλωνε τη νύχτα, θέλοντας να ξεγελάσει τους μνηστήρες μέχρι να γυρίσει ο Οδυσσέας απÏŒ την Τροία. (Ομήρου Οδύσσεια τ 149)

Κουτί της ΠανδÏŽρας : Εμφάνιση πολλÏŽν δεινÏŽν ταυτÏŒχρονα. Η φράση προέρχεται απÏŒ τη μυθολογία, σύμφωνα με την οποία ο Δίας για να τιμωρήσει τους ανθρÏŽπους έδωσε στην ΠανδÏŽρα ως δÏŽρο ένα κιβÏŽτιο γεμάτο με ÏŒλες τις συμφορές, με αποτέλεσμα μÏŒλις το άνοιξε να βγουν ÏŒλα τα δεινά, εκτÏŒς απÏŒ την ελπίδα.

Ο κύβος ερρίφθη: Η απÏŒφαση έχει ληφθεί. Τη φάση είπε ο Καίσαρας ÏŒταν αποφάσισε να κηρύξει εμφύλιο πÏŒλεμο. Οι λατινομαθείς ευρωπαίοι το λένε στα λατινικά alea jacta est.

Προκρούστειος Κλίνη: Προσαρμογή κάποιας κατάστασης βάσει συμφέροντος. Προέρχεται απÏŒ τον μυθικÏŒ κακούργο Προκρούστη ο οποίος έδενε τα θύματά του σε κρεβάτι κι έπειτα τους έκοβε ή εξάρθρωνε τα πÏŒδια, προκειμένου να τους φέρει σε ίσο μήκος με το κρεβάτι.

Μέμνησο των Αθηναίων : Μην ξεχνάς αυτÏŒν που πρÏŒκειται να εκδικηθείς.Τη φράση έλεγε καθημερινά ένας υπηρέτης στο Δαρείο (κατÏŒπιν εντολής του) υπενθυμίζοντας ÏŒτι έπρεπε να τιμωρήσει τους Αθηναίους, διÏŒτι συμμετείχαν στην πυρπÏŒληση των Σάρδεων. (ΗροδÏŒτου V 105)

Μερίς του λέοντος : Το μεγαλύτερο μερίδιο. (ΑισÏŽπου μύθοι «Λέων και αλÏŽπηξ»)

Κομίζω γλαύκα εις Αθήνας : ÎŒταν λέγονται ήδη γνωστά πράγματα. Η φράση λέγεται διÏŒτι στην Αθήνα η γλαύκα, η κουκουβάγια, ήταν γνωστή, σαν σύμβολο της Αθήνας και εικονιζÏŒταν παντού, ÏŒπως στις στροφές των σπιτιÏŽν, στα νομίσματα κ.λ.π. (Αριστοφάνη, ÎŒρνιθες, 301)

iefimerida.gr

Ποιες είναι οι εκφράσεις από τα Αρχαία Ελληνικά που χρησιμοποιούμε σήμερα νέα, eidiseis, ειδήσεις, news