ΣΥΜΠΟΣΙΟ (ή πεÏί ÎÏωτος) - ΠΛΑΤΩÎ
‘Μα τι τÎλος πάντων θα μποροÏσε να είναι ο Îρως! ΘεÏŒς ή ΘνητÏŒς!’
Ο πιθανÏŒτερος χρÏŒνος συγγραφής του ‘Συμποσίου’ θεωρείται το 385π.Χ. και ανήκει στα Îργα της ÏŽριμης περιÏŒδου του Πλάτωνα. Ήδη απÏŒ την αρχαιÏŒτητα το θεωροÏσαν Îνα απÏŒ τα σπουδαιÏŒτερα συγγράμματά του. ΠρÏŒκειται για Îνα διάλογο που σκηνοθετεί ο συγγραφÎας στα πλαίσια ενÏŒς συμποσίου που διαδραματίζεται στο σπίτι του νεαροÏ ποιητή Αγάθωνα, ο οποίος γιορτάζει το πρÏŽτο βραβείο που απÎσπασε στους δραματικοÏς αγÏŽνες στα Λήναια (Η πρÏŽτη του τραγωδία). Το γεγονÏŒς αυτÏŒ συνÎβη το 416π.Χ. Ο Πλάτωνας παρουσιάζει το Îργο με αφηγητή τον ΑπολλÏŒδωρο που σÏμφωνα με ÏŒσα διαβάζουμε δεν ήταν παρÏŽν στο συμπÏŒσιο του Αγάθωνα αλλά το περιεχÏŒμενο της αφήγησης το οφείλει στη μαρτυρία ενÏŒς απÏŒ τους συμπÏŒτες , τον ΑριστÏŒδημο.
ÎŒπως διηγείται ο ΑπολλÏŒδωρος, ÏŒλη η αφρÏŒκρεμα της ΑθηναÏŠκής κοινωνίας βρίσκεται στο σπίτι του Αγάθωνα για να τον συγχαρεί για τη νίκη του. ΜεταξÏ των παρευρισκομÎνων ξεχωρίζουν Îξι πρÏŒσωπα, τα οποία παίρνουν το λÏŒγο. Έτσι παρουσιάζονται κατά σειρά ο Φαίδρος (πρÏŒσωπο γνωστÏŒ απÏŒ τον ομÏŽνυμο πλατωνικÏŒ διάλογο), ο Παυσανίας (εραστής του Αγάθωνα), ο Ερυξίμαχος (νεÏŒτατος γιατρÏŒς), ο κωμικÏŒς Αριστοφάνης, ο φιλÏŒσοφος Σωκράτης και τÎλος ο ωραίος Αλκιβιάδης (ικανÏŒτατος πολιτικÏŒς).
ΣÏμφωνα με τις συνήθειες της εποχής, οι άνδρες τρÏŽνε μισοξαπλωμÎνοι σε ανάκλιντρα. ΜÏŒλις τελειÏŽνουν το φαγητÏŒ τους, οι δοÏλοι αποσÏρουν τα τραπÎζια με τα φαγητά και προσφÎρουν στους συνδαιτυμÏŒνες νερÏŒ για να πλÏνουν τα χÎρια τους. ΕδÏŽ τελειÏŽνει το πρÏŽτο μÎρος του συμποσίου που ονομάζεται δείπνον ή σÏνδειπνον. Οι παρευρισκÏŒμενοι κάνουν τÏŒτε σπονδÎς σε διαφÏŒρους θεοÏς και ψάλλουν προς τιμήν τους παιάνες.
ΑμÎσως μετά αρχίζει το δεÏτερο και κυρίως μÎρος του συμποσίου, ο πÏŒτος ή σÏμποτος. Οι συμπÏŒτες Îπιναν οίνον κεκραμÎνον (νερωμÎνο κρασί) και ÏŒριζαν διάφορα θÎματα συζήτησης. Συχνά ο οικοδεσπÏŒτης προσκαλοÏσε θαυματουργοÏς (ακροβάτες και ταχυδακτυλουργοÏς) κυρίως ÏŒμως αυλητρίδες, ψάλτριες και ορχηστρίδες που με τα κÏŒλπα τους, με τη μουσική, το τραγοÏδι και το χορÏŒ τους διασκÎδαζαν τους συμποσιαστÎς.
ΑπÏŒ το ΣυμπÏŒσιο του Πλάτωνα απουσιάζουν θαυματοποιοί και αυλητρίδες. Οι παρευρισκÏŒμενοι στο σπίτι του Αγάθωνα αποφασίζουν να πιοÏν απÏŒ λίγο ο καθÎνας, ενÏŽ ορίζουν το θÎμα της συζήτησης που θα ακολουθήσει. ΠρÏŒκειται για τον Îρωτα και τη δÏναμή του, θÎμα ιδιαίτερα ταιριαστÏŒ για την περίσταση , αφοÏ ÏŒλοι οι ομιλητÎς είναι νÎοι απÏŒ 18 Îως 35 ετÏŽν. Ο μÏŒνος ηλικιωμÎνος ανάμεσά τους είναι ο Σωκράτης, ÏŒμως ζωηρÏŒς και ακμαίος ÏŒσο κανÎνας νÎος, με αποτÎλεσμα να γίνεται το επίκεντρο της συντροφιάς και να τους σαγηνεÏει ÏŒλους. Οι συνομιλητÎς αντιμετωπίζουν τον Îρωτα , ο καθÎνας απÏŒ διαφορετική οπτική γωνία, ανάλογα με το χαρακτήρα και τα ενδιαφÎροντά τους.
Φαίδρος
ΠρÏŽτος παίρνει το λÏŒγο ο Φαίδρος ο οποίος θεωρεί τον Îρωτα ως το μεγαλÏτερο θεÏŒ, τον πιο αρχαίο απÏŒ ÏŒλους τους θεοÏς, υπεÏθυνος για ÏŒλα τα αγαθά και τα ευεργετήματα. Ο Îρωτας προκαλεί ανδρεία και αρετή μÎσα στην ψυχή διÏŒτι μÏŒνον οι ερωτευμÎνοι προτίθενται να θυσιαστοÏν για το αγαπημÎνο τους πρÏŒσωπο.
Παυσανίας
Ακολουθεί ο Παυσανίας που αναλÏει τον Îρωτα σε σχÎση με τη θεά Αφροδίτη υποστηρίζοντας ÏŒτι Îχει δÏο φÏσεις, την ανθρÏŽπινη και τη θεÏŠκή. Η ανθρÏŽπινη αποσκοπεί στην απλή σαρκική ικανοποίηση ενÏŽ η θεÏŠκή στην παντοτινή πνευματική Îνωση. Υπερασπίζεται τον παιδικÏŒ Îρωτα, δηλαδή τον Îρωτα ενÏŒς ενήλικου άνδρα και ενÏŒς νεαροÏ αγοριοÏ. ΑυτοÏ του είδους ο Îρωτας γεμίζει την ψυχή με φρÏŒνημα και δυνατή φιλία. Στην Αρχαία Ελλάδα εκείνης της εποχής προστατεÏεται απÏŒ το νÏŒμο και ονομάζεται ‘παιδεραστία’. ΣκοπÏŒς της παιδεραστίας είναι η απÏŒκτηση της αρετής με την προÏ‹πÏŒθεση ο εραστής να διαμορφÏŽσει το νεαρÏŒ αγÏŒρι που νοιÏŽθει την ανάγκη για μÏŒρφωση και σοφία. Σ’ αυτÏŒ το σημείο θα αναφÎρω ÏŒτι πολλοί κατηγοροÏν τους Αρχαίους Έλληνες για παιδεραστία γιατί προφανÏŽς συγχÎουν το θÎμα με τη σημερινή σÏγχρονη, διαστροφική μορφή της. Στην Αρχαία Ελλάδα συνίστατο η επαφή των ανδρÏŽν με νεαρά αγÏŒρια-εφήβους και μάλιστα με τη θÎλησή τους. Ήταν κάτι σαν μÏηση των εφήβων που τελείωνε με την ενηλικίωσή τους. Δεν αφοροÏσε μικρά παιδιά, αυτÏŒ που χαρακτηρίζει περισσÏŒτερο τη σημερινή κοινωνία μας.
Ερυξίμαχος
Στη συνÎχεια, ο γιατρÏŒς Ερυξίμαχος θεωρεί τον Îρωτα ως αρχή που επεκτείνεται σε ÏŒλο τον οργανικÏŒ κÏŒσμο και σε ÏŒλα τα φαινÏŒμενα της ανθρÏŽπινης ζωής και της φÏσης σε ολÏŒκληρο το σÏμπαν. Η ομιλία του γεμάτη απÏŒ γενικÏŒτητες εκπροσωπεί το επιστημονικÏŒ πνεÏμα.
Αριστοφάνης
Ακολουθεί ο διασκεδαστικÏŒς λÏŒγος του Αριστοφάνη με το γοητευτικÏŒ μÏθο των ‘στρογγυλÏŽν’ ανθρÏŽπων που διÎθεταν ταυτÏŒχρονα και το αρσενικÏŒ και το θηλυκÏŒ φÏλο. Ο Δίας ÏŒμως οργισμÎνος απÏŒ την Îπαρση των ‘ανδρογÏνων’, τους Îκοψε στη μÎση. ΑπÏŒ τÏŒτε τα δÏο μισά αναζητοÏν το ‘Îτερον ήμισυ’ προκειμÎνου να ξαναβροÏν την ολÏŒτητά τους.
Σωκράτης
Ήρθε η σειρά του Σωκράτη. ΑυτÏŒς αναλαμβάνει να εκθÎσει τις απÏŒψεις του, διηγοÏμενος τη συζήτηση που είχε με μία σοφή γυναίκα απÏŒ τη Μαντίνεια, την ιÎρεια Διοτίμα η οποία τον μÏησε στα μυστήρια του Îρωτα. Για τη Διοτίμα και τον Σωκράτη, ο Îρως δεν είναι οÏτε θεÏŒς οÏτε άνθρωπος αλλά κάτι ανάμεσα στα δÏο και τον ερμηνεÏουν ως λαχτάρα, ως επιθυμία για την απÏŒκτηση του Ωραίου που μάλιστα σταδιακά κάποιος μπορεί να εξυψωθεί απÏŒ το σωματικά ωραίο στο ψυχικά ωραίο, να αντικρίσει ακÏŒμη και το άφθαρτο, το απÏŒλυτα Ωραίο που γι’ αυτÏŒ αξίζει να ζει ο άνθρωπος.
Αλκιβιάδης
Την αποκορÏφωση του Συμποσίου την αποτελεί η περήφανη σκηνή της εισβολής του στεφανωμÎνου με μενεξÎδες και κισσοÏς, μα αρκετά μεθυσμÎνου Αλκιβιάδη ο οποίος αναφÎρεται στην ερωτική σχÎση μεταξÏ ανδρÏŽν. Μετά προχωρά σε προσωπικÎς εξομολογήσεις για τον μÎντορα και δάσκαλÏŒ του Σωκράτη του οποίου πλάθει το εγκÏŽμιο. Η συζήτηση διακÏŒπτεται απÏŒ την είσοδο των διασκεδαστÏŽν ενÏŽ ÏŒλοι συνεχίζουν να πίνουν ακατάπαυστα Îως να αποκοιμηθοÏν. Οι μÏŒνοι που εξακολουθοÏν να συζητοÏν νηφάλια είναι ο Σωκράτης, ο Αριστοφάνης και ο Αγάθωνας.
Ο Πλάτωνας με το Îργο του πρÏŒβαλε διάφορες αντιλήψεις για τον Îρωτα χρησιμοποιÏŽντας και μυθολογικά στοιχεία. ΑναφÎρθηκε ακÏŒμη και στον ομοφυλοφιλικÏŒ δίχως ÏŒμως να τον προπαγανδίσει. Αυτή άλλωστε ήταν η κουλτοÏρα των προγÏŒνων μας. Δεν ταιριάζει με το οξÏμωρο του ΕλληνοχριστιανικοÏ πολιτισμοÏ μας αλλά ήταν μία πραγματικÏŒτητα, την οποίαν οφείλουμε να γνωρίζουμε ορθά. Το επισημαίνω γιατί πολλοί σÏγχρονοι νομίζουν ÏŒτι οι πρÏŒγονοί μας ήταν ομοφυλÏŒφιλοι. Τεράστιο ιστορικÏŒ λάθος! ÎŒλοι οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν γυναίκα και παιδιά, μιας και η οικογÎνεια ήταν ιερÏŒς θεσμÏŒς. Επίσης οι άνδρες πÎραν απÏŒ τις γυναίκες τους είχαν ερωτικÎς σχÎσεις με τις δοÏλες τους αλλά και με τις εταίρες. ΑπλÏŽς, η παρεξήγηση είναι ÏŒτι στην Αρχαία Ελλάδα η σεξουαλική σχÎση μεταξÏ ανδρÏŽν ήταν κοινωνικά επιτρεπτή. Άρα, η ίδια η κοινωνία επÎτρεπε στους άνδρες την αμφιφυλοφιλία.
ΣκÎψου… πριν μιλήσεις!
