Τα Îθιμα της Î Ïωτομαγιάς
Η Πρωτομαγιά Îχει τις ρίζες της στην αρχαιÏŒτητα. Είναι η πρÏŽτη ημÎρα του ΜαÎου και η γιορτή της Άνοιξης.
Ο Μάιος, σÏμφωνα με την παράδοση, πήρε το ÏŒνομά του απÏŒ τη ρωμαÏŠκή θεÏŒτητα Maia (Μάγια), η οποία ονομάστηκε Îτσι απÏŒ την ελληνική λÎξη Μαία που σημαίνει τροφÏŒς και μητÎρα.
Η Μάγια ταυτίστηκε με την Ατλαντίδα νÏμφη Μαία, τη μητÎρα του Ερμή στον οποίο αφιερÏŽθηκε ο μήνας Μάιος.
Ο Μάιος είναι ο 5ος μήνας του χρÏŒνου, ο οποίος αντιστοιχεί στον αρχαίο μήνα Θαργηλίωνα που γιορταζÏŒταν με τα περίφημα ΑνθεοφÏŒρια. Ήταν αφιερωμÎνος στη θεά της γεωργίας Δήμητρα και την κÏŒρη της ΠερσεφÏŒνη, που τον μήνα αυτÏŒν βγαίνει απÏŒ τον Άδη κι Îρχεται στη γη. ΓιορτÎς γίνονταν και στην αρχαία ΡÏŽμη που τις Îλεγαν "ροσÏλλια" τις οποίες διατήρησαν και οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες.
Για τη λαÏŠκή αντίληψη, στο μήνα Μάιο συνυπάρχουν οι ιδιÏŒτητες του καλοÏ και του κακοÏ, της αναγÎννησης και του θανάτου και συγκεντρÏŽνονται την πρÏŽτη του ημÎρα, την Πρωτομαγιά.
Ο εορτασμÏŒς της Πρωτομαγιάς σηματοδοτεί την τελική νίκη του καλοκαιριοÏ απÎναντι στον χειμÏŽνα, την κατίσχυση της ζωής επί του θανάτου και Îχει ρίζες που ανάγονται σε προχριστιανικÎς αγροτικÎς λατρευτικÎς τελετÎς για τη γονιμÏŒτητα των αγρÏŽν και, κατ' επÎκταση, και των ζÏŽων και των ανθρÏŽπων.
Η αρχαιÏŒτατη γιορτή της Πρωτομαγιάς συνεχίστηκε στο διάβα των αιÏŽνων με επισημÏŒτητα και με διάφορες μορφÎς και εκδηλÏŽσεις. Μία απÏŒ τις παλαιÏŒτερες γιορτÎς ήταν τα Ανθεστήρια, η γιορτή των λουλουδιÏŽν, η πρÏŽτη επίσημη γιορτή ανθÎων των Ελλήνων.
Τα Ανθεστήρια, κατά τη διάρκεια των οποίων πομπÎς με κανηφÏŒρες που Îφερναν άνθη βάδιζαν με μεγαλοπρÎπεια προς τα ιερά, ιδρÏθηκαν πρÏŽτα στην Αθήνα και Îπειτα πήραν πανελλήνια μορφή, αφοÏ διαδÏŒθηκαν και σ άλλες πÏŒλεις της Ελλάδος. ΣÏμφωνα με το μÏθο, στα Ανθεστήρια «ανασταινÏŒταν» ο… σκοτωμÎνος θεÏŒς Ευάνθης, επίθετο του ΔιÏŒνυσου, απÏŒ το χυμÎνο αίμα του οποίου φÏτρωσε η άμπελος.
ÎŒταν οι Ρωμαίοι κατάκτησαν την Ελλάδα, η γιορτή της Πρωτομαγιάς, δεν Îπαψε να υπάρχει αλλά εμπλουτίστηκε γιατί και οι δÏο λαοί πίστευαν, ÏŒτι τα λουλοÏδια αντιπροσωπεÏουν την ομορφιά των θεÏŽν και φÎρνουν δÏναμη, δÏŒξα , ευτυχία και υγεία.
Με το πÎρασμα των αιÏŽνων, η αρχική Îννοια της Πρωτομαγιάς αλλοιÏŽθηκε και επιβίωσαν Îθιμα ως απλÎς λαÏŠκÎς γιορτÎς (περιφορά δÎντρων, πράσινων κλαδιÏŽν ή στεφάνων με λουλοÏδια, ανακήρυξη του βασιλιά ή της βασίλισσας του Μάη, χορÏŒς γÏρω απÏŒ Îνα δÎντρο ή Îνα στολισμÎνο κοντάρι-γαÏŠτανάκι).
Η Πρωτομαγιά είναι μία απÏŒ τις ελάχιστες γιορτÎς, χωρίς θρησκευτικÏŒ περιεχÏŒμενο, με εκδηλÏŽσεις που απαντÏŽνται στον λαÏŠκÏŒ πολιτισμÏŒ πολλÏŽν ευρωπαÏŠκÏŽν λαÏŽν, οι οποίες Îχουν διατηρηθεί ως τις μÎρες μας.
ΕΘΙΜΑ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑΣ
Το πρωτομαγιάτικο στεφάνι
Ένα απÏŒ τα πιο γνωστά Îθιμα που εξακολουθεί να μας συνδÎει με την παραδοσιακή Πρωτομαγιά, μια γιορτή της άνοιξης και της φÏσης με πανάρχαιες ρίζες, είναι το πρωτομαγιάτικο στεφάνι.
Ο εορτασμÏŒς της Πρωτομαγιάς συνδÎεται με την ανθρÏŽπινη χαρά για την άνοιξη και τη βλάστηση. ΑπÏŒτοκο των δοξασιÏŽν αυτÏŽν είναι το μαγιάτικο στεφάνι που φτιάχνεται απÏŒ διάφορα άνθη και καρποÏς και κρεμιÎται στην πÏŒρτα των σπιτιÏŽν.
Το μάζεμα των λουλουδιÏŽν για το πρωτομαγιάτικο στεφάνι, ενισχÏει στη σημερινή εποχή τις σχÎσεις του ανθρÏŽπου με τη φÏση, απÏŒ την οποία οι περισσÏŒτεροι άνθρωποι Îχουν απομακρυνθεί λÏŒγω του τρÏŒπου ζωής των σÏγχρονων πÏŒλεων.
Στα μÎρη της Μικράς Ασίας, σε κάθε στεφάνι Îβαζαν, εκτÏŒς απÏŒ λουλοÏδια, Îνα σκÏŒρδο για τη βασκανία, Îνα αγκάθι για τον εχθρÏŒ κι Îνα στάχυ για την καλή σοδειά. Το μαγιάτικο στεφάνι στÏŒλιζε τις πÏŒρτες των σπιτιÏŽν ως του ΑÏŠ - ΓιαννιοÏ του Θεριστή και τÏŒτε, το καίγανε στις φωτιÎς του αγίου.
Στα Δωδεκάνησα, μαζεÏουν Îνα λουλοÏδι που το λÎνε "ανοιχτομάτη" και πιστεÏουν πως ÏŒποιος το Îχει είναι πάντα γερÏŒς και τυχερÏŒς.
Το αμίλητο νερÏŒ
Σε νησιά του Αιγαίου την Πρωτομαγιά, τα κορίτσια σηκÏŽνονταν την αυγή και Îπαιρναν μαζί τους τα λουλοÏδια, που είχαν μαζÎψει απÏŒ την παραμονή και πήγαιναν στα πηγάδια να φÎρουν το «αμίλητο νερÏŒ» (αμίλητο γιατί το κουβαλοÏσαν χωρίς να μιλοÏν). ÎŒταν το Îφερναν στο σπίτι, πλÎνονταν ÏŒλοι με αυτÏŒ.
Η Πρωτομαγιά των αγροτÏŽν
Οι αγρÏŒτες φτιάχνουν το Μάη τους με πρασινάδες, καρποÏς, σκÏŒρδο για τη βασκανία και αγκάθι για τον εχθρÏŒ.
Στις περιοχÎς της ΣμÏρνης, την παραμονή της Πρωτομαγιάς, οι αγρÏŒτες πήγαιναν στην εξοχή, για να κÏŒψουν οτιδήποτε είχε καρπÏŒ: σιτάρι, κριθάρι, σκÏŒρδα, κρεμμÏδια, κλαδιά συκιάς με τα σÏκα, κλαδιά αμυγδαλιάς με τα αμÏγδαλα, κλαδιά ροδιάς με τα ρÏŒδια.
Στην Αγιάσο της ΛÎσβου, φτιάχνουν στεφάνια απÏŒ ÏŒλα τα λουλοÏδια και βάζουν μÎσα "δαιμοναριά", άγριο χÏŒρτο με πλατιά φÏλλα και κίτρινα λουλοÏδια για να δαιμονίζονται οι γαμπροί.
Στη ΣÎριφο, απÏŒ το βράδυ της παραμονής, κρεμοÏν στην πÏŒρτα Îνα στεφάνι απÏŒ λουλοÏδια τσουκνίδες, κριθάρι και σκÏŒρδο.
Το ΜαγιÏŒξυλο
Σε χωριά της ΚÎρκυρας, οι κάτοικοι περιφÎρουν Îναν κορμÏŒ κυπαρισσιοÏ, σκεπασμÎνο με κίτρινες μαργαρίτες που γÏρω του Îχει Îνα στεφάνι με χλωρά κλαδιά.
Με το μαγιÏŒξυλο αυτÏŒ, οι νÎοι εργάτες ντυμÎνοι με κάτασπρα παντελÏŒνια και πουκάμισα και κÏŒκκινα μαντήλια στο λαιμÏŒ βγαίνουν στους δρÏŒμους, τραγουδÏŽντας το Μάη.
Το Πήδημα της φωτιάς
ΝÎοι και γυναίκες μεγάλης ηλικίας μαζεÏονται την παραμονή της Πρωτομαγιάς, μÏŒλις δÏσει ο ήλιος και ανάβουν φωτιÎς με ξερά κλαδιά που Îχουν συγκεντρÏŽσει αρκετÎς μÎρες πριν. ÎŒσο η φωτιά είναι αναμμÎνη οι γυναίκες χορεÏουν κυκλικοÏς χοροÏς γÏρω απÏŒ τη φωτιά και τραγουδοÏν παραδοσιακά τραγοÏδια για την Πρωτομαγιά.
Τα νÎα παιδιά, αφοÏ βρÎξουν τα μαλλιά και τα ροÏχα τους, πηδοÏν πάνω απÏŒ τις φωτιÎς σαν μία συμβολική πράξη που αποσκοπεί στο να διÏŽξει τον χειμÏŽνα και την αρρÏŽστια. Στην συνÎχεια ÏŒλοι παίρνουν Îναν δαυλÏŒ απÏŒ φωτιά και την πηγαίνουν στο σπίτι τους για να φÏγουν ÏŒλα τα κακά.
Υπάρχουν και άλλα πολλά Îθιμα της Πρωτομαγιάς που γιορτάζονται σε διάφορα μÎρη της Ελλάδας: το ΜαγιÏŒπουλο, το οποίο ονομάζουν ακÏŒμα ΦουσκοδÎνδρι ή Ζαφείρη, γιορτάζεται στην Ήπειρο και στη Θεσσαλία, το Îθιμο του Κλήδωνα (είδος λουλουδιοÏ) στο δήμο ΚÏŒζιακα, το Îθιμο της πιπεργιάς στην ΕÏβοια, τα ΞÏŒρκια της Πρωτομαγιάς για το διÏŽξιμο των φιδιÏŽν στην Ήπειρο, κ.λπ.
ΑΠΕ-ΜΠΕ, Δημήτρης ΤαταροÏνης
