Îα Îχεις ή Îα είσαι ?
Είναι πειρασμÏŒς να μην προχωροÏμε, να μÎνουμε εκεί που βρισκÏŒμαστε, να πισωδρομοÏμε, να βασιζÏŒμαστε σε αυτά που Îχουμε, γιατί ÏŒτι Îχουμε, το γνωρίζουμε. ΜποροÏμε να στηριχτοÏμε σ’ αυτÏŒ, να αισθανθοÏμε ασφαλείς μÎσα του. ΦοβÏŒμαστε, κι Îτσι αποφεÏγουμε να κάνουμε Îνα βήμα προς το άγνωστο, το αβÎβαιο. Γιατί πραγματικά, αν το βήμα μπορεί να μας φανεί ριψοκίνδυνο αφοÏ το κάνουμε, πριν το κάνουμε οι προοπτικÎς μας φαίνονται πολÏ ριψοκίνδυνες, και κατά συνÎπεια τρομακτικÎς. ΜÏŒνο το παλιÏŒ, το δοκιμασμÎνο δίνει την αίσθηση της ασφάλειας ή Îτσι τουλάχιστο φαίνεται. Κάθε καινοÏριο βήμα Îχει μÎσα του τον κίνδυνο της αποτυχίας, και αυτÏŒς είναι Îνας απÏŒ τους λÏŒγους που οι άνθρωποι φοβοÏνται τÏŒσο πολÏ την ελευθερία.
ΒÎβαια, σε κάθε στάδιο της ζωής μας το παλιÏŒ και το συνηθισμÎνο είναι διαφορετικÏŒ. ÎŒταν είμαστε βρÎφη, Îχουμε μÏŒνο το σÏŽμα και το στήθος της μητÎρας μας. Έπειτα αρχίζουμε να προσανατολιζÏŒμαστε προς τον κÏŒσμο, ξεκινÏŽντας τη διαδικασία που χρειάζεται για να βροÏμε μια θÎση και για τον εαυτÏŒ μας μÎσα σ’ αυτÏŒν. Αρχίζουμε να θÎλουμε να Îχουμε πράγματα, Îχουμε τη μητÎρα μας, τον πατÎρα μας, τα παιχνίδια. ΑργÏŒτερα αποκτάμε γνÏŽσεις, δουλειά, κοινωνική θÎση, σÏζυγο, παιδιά και ÏŒταν Îχουμε Îνα είδος ασφάλεια ζωής τÏŒτε κάνουμε και τη «διαθήκη» μας.
ΠαρÏŒλη ÏŒμως την ασφάλεια του «Îχειν» οι άνθρωποι συνήθως θαυμάζουν εκείνους που ανοίγουν καινοÏρια μονοπάτια, που Îχουν το κουράγιο να προχωροÏν. Στη μυθολογία , αυτÏŒς ο τρÏŒπος Ïπαρξης αντιπροσωπεÏεται απÏŒ τον ήρωα. Ήρωες είναι εκείνοι που Îχουν το κουράγιο ν’ αφήσουν ÏŒτι Îχουν και να φÏγουν, ÏŒχι χωρίς φÏŒβο αλλά και χωρίς να υποκÏπτουν στο φÏŒβο τους. Θαυμάζουμε τους ήρωες γιατί βαθιά μÎσα μας αισθανÏŒμαστε ÏŒτι θα θÎλαμε να είμαστε σαν κι αυτοÏς – αν μποροÏσαμε. Αλλά με το φÏŒβο που Îχουμε πιστεÏουμε ÏŒτι δε μποροÏμε να γίνουμε Îτσι, μÏŒνο οι ήρωες μποροÏν. Οι ήρωες γίνονται είδωλα. Προβάλλουμε σ’ αυτοÏς τη δική μας ικανÏŒτητα κίνησης, και μετά μÎνουμε εκεί που ήμασταν.
ÎŒλη αυτή η ανάλυση ίσως φαίνεται να υπονοεί ÏŒτι το να είσαι ήρωας είναι επιθυμητÏŒ, είναι ÏŒμως ταυτÏŒχρονα ανÏŒητο και ενάντια στο συμφÎρον σου. Δεν είναι ÏŒμως Îτσι τα πράγματα. Τα άτομα τα επιφυλακτικά, τα κτητικά άτομα απολαμβάνουν την ασφάλεια, αλλά στην πραγματικÏŒτητα είναι πολÏ ανασφαλή. ΕξαρτÏŽνται απÏŒ αυτά που Îχουν – χρήματα, κÏρος, το εγÏŽ τους(δηλαδή απÏŒ πράγματα που είναι Îξω απÏŒ αυτοÏς). Τι θα γίνουν ÏŒμως αν χάσουν ÏŒτι Îχουν? Γιατί, πραγματικά οτιδήποτε κι αν Îχει κανείς μπορεί να χαθεί!
Αν είμαι ÏŒτι Îχω κι αν ÏŒτι Îχω χαθεί, τÏŒτε ποιος είμαι?
Τίποτε άλλο απÏŒ μια άδεια αδικημÎνη αξιολÏπητη μαρτυρία ενÏŒς λαθεμÎνου τρÏŒπου ζωής. Επειδή μπορεί να χάσω ÏŒτι Îχω, είμαι συνεχÏŽς ανήσυχος ÏŒτι θα χάσω αυτά που Îχω. Φοβάμαι τις οικονομικÎς αλλαγÎς, τις επαναστάσεις, τις αρρÏŽστιες, το θάνατο, φοβάμαι ακÏŒμη και την αγάπη, την ελευθερία, την ανάπτυξη, την αλλαγή, το άγνωστο. Έτσι είμαι συνÎχεια ανήσυχος, υποφÎροντας απÏŒ υποχονδρία, που δε συνεπάγεται μÏŒνο την απÏŽλεια της υγείας μου αλλά οποιαδήποτε άλλου αποκτήματÏŒς μου. Γίνομαι άνθρωπος αμυντικÏŒς, σκληρÏŒς, καχÏποπτος, μοναχικÏŒς, που παρασÏρομαι απÏŒ την ανάγκη να Îχω ÏŒλο και περισσÏŒτερα για να νοιÏŽθω μεγαλÏτερη ασφάλεια.
Η αγωνία και η ανασφάλεια που προκαλείται απÏŒ τον κίνδυνο να χάσει κανείς ÏŒτι Îχει, δεν υπάρχει στους ανθρÏŽπους που προσπαθοÏν να Είναι. Αν είμαι αυτÏŒς που είμαι και ÏŒχι αυτÏŒ που Îχω, τÏŒτε κανÎνας δε μπορεί να μου στερήσει ή να με απειλήσει για την ασφάλειά μου και την αίσθηση της ταυτÏŒτητάς μου. Το κÎντρο μου είναι μÎσα μου, η δυνατÏŒτητά μου να υπάρχω και να εκφράζω τις βασικÎς μου δυνάμεις είναι κομμάτι της δομής του χαρακτήρα μου και εξαρτάται απÏŒ εμÎνα.
Το «Îχειν» βασίζεται σε κάποιο πράγμα που φθείρεται με τη χρήση, το «είναι» αναπτÏσσεται με την εξάσκηση.
Erich Fromm (1900-1980)
ΣÏμφωνα με τον Έριχ Φρομ η απεριÏŒριστη παραγωγή αγαθÏŽν οδήγησε τον άνθρωπο στο «Îˆχω», δηλαδή στην προσπάθεια ικανοποίησης των αναγκÏŽν του μÎσω των αγαθÏŽν , παραμελÏŽντας την ατομική του βελτίωση. Έτσι λοιπÏŒν Îμαθε να εκφράζεται μÎσα απÏŒ αυτά που Îχει και ÏŒχι μÎσα απÏŒ την προσωπικÏŒτητά του. Μας εξηγεί ÏŒτι οι άνθρωποι του «Îχω» φυλακίζονται στον κτητικÏŒ τρÏŒπο που βλÎπουν τα πράγματα, ενÏŽ οι άνθρωποι του «είναι» χτίζουν τον εαυτÏŒ τους, αναπτÏσσονται. Μας προτρÎπει να συνειδητοποιήσουμε την κατάστασή μας, να αναγνωρίσουμε τα αίτια που μας οδήγησαν σ’ αυτήν, να πιστÎψουμε ÏŒτι υπάρχει δυνατÏŒτητα να την ξεπεράσουμε και να κατανοήσουμε ÏŒτι για να αλλάξουμε θα πρÎπει να αλλάξουμε ορισμÎνους τρÏŒπους σκÎψεις και συμπεριφοράς μας.
ΣκÎψου… πριν μιλήσεις!
