ΖοÏμπάς ο Έλληνας
Ο ΑλÎξης Ζορμπάς γεννήθηκε στον ΚολινδρÏŒ του νομοÏ Πιερίας το 1867. Το πραγματικÏŒ του ÏŒνομα ήταν ΓιÏŽργης, πρÏŒσωπο υπαρκτÏŒ που Îγινε ο ήρωας του δημοφιλοÏς μυθιστορήματος «Βίος και Πολιτεία του ΑλÎξη Ζορμπά» ÏŒπως επίσης και της κινηματογραφικής ταινίας του Μιχάλη Κακογιάννη με τη μουσική επÎνδυση του Μίκη Θεοδωράκη. Αποτελεί το πιο πολυσυζητημÎνο Îργο του Καζαντζάκη και κατά πολλοÏς το πιο φιλοσοφημÎνο και στοχαστικÏŒ.
Ο ΓιÏŽργης ήταν γιÏŒς του ΦÏŽτη Ζορμπά ενÏŒς πλοÏσιου κτηματία. Ήταν ακÏŒμη παιδί ÏŒταν ο πατÎρας του εξ’ αιτίας μιας διαφωνίας που είχε με Îναν ΤοÏρκο καθÏŒτι η Μακεδονία τελοÏσε υπÏŒ την Τουρκική κατοχή, αναγκάστηκε να μετακομίσει με την οικογÎνειά του στο ΚαταφÏγι, Îνα χωριÏŒ που σήμερα ανήκει στο Δήμο ΒελβεντοÏ. Εκεί ο Ζορμπάς πÎρασε τα παιδικά του χρÏŒνια βοσκÏŽντας τα γιδοπρÏŒβατα και βοηθÏŽντας τον πατÎρα του. Δεν ήταν δεκαπÎντε χρÏŒνων ÏŒταν αναγκάστηκε να επωμισθεί ÏŒλη την ευθÏνη, μιας που ο πατÎρας του αποφάσισε να φÏγει για το Άγιον ÎŒρος προκειμÎνου να γίνει καλÏŒγερος. Ο ΓιÏŽργης παρά το νεαρÏŒ της ηλικίας του, τα κατάφερε Îως ÏŒτου αρρÏŽστησαν τα ζÏŽα και αποδεκατίστηκε το κοπάδι. Ξεκίνησε λοιπÏŒν για τα ΜαντεμοχÏŽρια της Χαλκιδικής. ÎŽστερα απÏŒ πεζοπορία ημερÏŽν Îφτασε στο Λίσμπορο, τη σημερινή Στρατονίκη ÏŒπου βρήκε δουλειά στο μεταλλείο του Μάντεμ Λάκκου που το εκμεταλλευÏŒταν μια Γαλλική εταιρεία. Ο αρχιεργάτης Γιάννης ΚαλκοÏνης τον προσÎλαβε και Îτσι ειδικεÏτηκε σε ÏŒλες τις δουλειÎς του μεταλλείου. Εκεί ο Ζορμπάς ερωτεÏτηκε την ÏŒμορφη ΕλÎνη, κÏŒρη του ΚαλκοÏνη, με αποτÎλεσμα να την κλÎψει, να την πάει στο ΠαλαιοχÏŽρι και να παντρευτοÏν δίχως να ξÎρουν τίποτα οι γονείς της. ΕπÎστρεψε στο Λίσμπορο ÏŒταν σκοτÏŽθηκε ο πεθερÏŒς του σε ατÏχημα στο μεταλλείο ÏŒπου και τον αντικατÎστησε στη θÎση του αρχιεργάτη. Εκεί μαζί με τη γυναίκα του, που υπεραγαποÏσε και τα εννÎα παιδιά τους Îζησε χρÏŒνια ευτυχισμÎνα. Η ζωή ÏŒμως του επιφÏλασσε δυσάρεστα γεγονÏŒτα. Ο πρÏŒωρος θάνατος της γυναίκας του, οι Βαλκανικοί πÏŒλεμοι που Îφεραν αλλαγÎς στη Μακεδονία, το μεταλλείο που Îκλεισε και ο Ζορμπάς που Îμεινε χωρίς δουλειά με εννÎα ανήλικα παιδιά. Έτσι κατÎφυγε στο ΕλευθεροχÏŽρι κοντά στην Κατερίνη που ζοÏσε ο αδελφÏŒς του Γιάννης, ο γιατρÏŒς. Αναγκαστικά Îκανε ÏŒτι δουλειά Îβρισκε ως γυρολÏŒγος, εργάτης ξυλοκÏŒπος και άλλες Îως ÏŒτου κατάφερε να μεγαλÏŽσει τα παιδιά του.
ΣÏμφωνα με κάποιες πληροφορίες, η πρÏŽτη γνωριμία του με το Νίκο Καζαντζάκη Îγινε το 1915 στο Άγιον ÎŒρος, αλλά η επιβεβαιωμÎνη και στενÏŒτερη γνωριμία τους Îγινε στη Μάνη το 1916 ÏŒταν ο Καζαντζάκης τον προσλαμβάνει ως αρχιεργάτη του στην επιχείρηση εκμετάλλευσης λιγνιτορυχείου στην Πραστοβά της Μάνης. Για Îνα χρÏŒνο Îμεναν μαζί και σ’ αυτÏŒ το διάστημα η φιλία τους πήρε τεράστιες διαστάσεις. Μετά τη δουλειά περνοÏσαν ατελείωτες ÏŽρες τρÏŽγοντας, πίνοντας και συζητÏŽντας. ÎŒμως η εκμετάλλευση του λιγνίτη κατÎληξε σε μια μεγάλη οικονομική αποτυχία για τον Καζαντζάκη ο οποίος αναγκάστηκε να διακÏŒψει τις εργασίες και να φÏγει για την Ελβετία. Ο Ζορμπάς παρÎμεινε στην Πραστοβά δουλεÏοντας σε κάποιο άλλο ορυχείο.
Το Μάιο του 1919 ο Καζαντζάκης διορίζεται απÏŒ τον ΕλευθÎριο ΒενιζÎλο Διευθυντής του Υπουργείου Περιθάλψεως ÏŒπου του ανατίθεται να μεταβεί στον ΚαÏκασο και να μεριμνήσει για τον επαναπατρισμÏŒ 100.000 Ελλήνων. ΤÏŒτε στÎλνει Îνα γράμμα στον Ζορμπά, προσκαλÏŽντας τον να πάρει και εκείνος μÎρος στην αποστολή. ΔÎχεται και ακολουθεί το φίλο του στον ΚαÏκασο. Η αποστολή πÎτυχε μιας και κατάφεραν να φÎρουν πίσω στην πατρίδα 150.000 Έλληνες ÏŒμως μετά το τÎλος της χωρίστηκαν για πάντα. Δεν ξÎχασαν ποτÎ ο Îνας τον άλλον και αλληλογραφοÏσαν τακτικά.
Ο Ζορμπάς συνÎχισε τον άτακτο βίο του για να καταλήξει στη Σερβία ως ιδιοκτήτης ορυχείων, πρÏŽτα στη Νις και Îπειτα στα ΣκÏŒπια ÏŒπου εγκαταστάθηκε οριστικά, ξαναπαντρεÏτηκε Îκανε και άλλα παιδιά. Έζησε εκεί μÎχρι το θάνατÏŒ του το 1941.
Σε ÏŒλο αυτÏŒ το διάστημα ο Καζαντζάκης δεν Îπαψε ποτÎ να ενδιαφÎρεται για το Ζορμπά. Η είδηση του θανάτου του τον γÎμισε απελπισία ÏŒπως συγκεκριμÎνα γράφει στην «Αναφορά στον ΓκρÎκο». Στο σπίτι με περίμενε Îνα γράμμα με πÎνθιμο φάκελο, γραμματÏŒσημο σÎρβικο, κατάλαβα… το κρατοÏσα και το χÎρι μου Îτρεμε. Μάντεψα το πικρÏŒ μαντάτο ‘πÎθανε, πÎθανε μουρμοÏρισα και ο κÏŒσμος σκοτείνιασε…. ο Ζορμπάς ΠοτÎ Πια! ΠÎθανε το γÎλιο, κÏŒπηκε το τραγοÏδι… Î†δικο, άδικο φÏŽναξα, ΤÎτοιες ψυχÎς δεν πρÎπει να πεθαίνουν!
Ο Ζορμπάς σÏμφωνα με τις μαρτυρίες ÏŒσων τον γνÏŽρισαν ήτανε μια ισχυρή προσωπικÏŒτητα, ελεÏθερο πνεÏμα, ανεξάρτητος, ανυπÏŒτακτος και απελευθερωμÎνος απÏŒ ÏŒλα τα κοινωνικά καλοÏπια. ΠαρÏŒτι αγράμματος ήταν ευφυÎστατος, εÏστροφος, με πρωτÏŒτυπες φιλοσοφικÎς ιδÎες, καλÏŒκαρδος, με Îξυπνο χιοÏμορ και κοινωνικÏŒς. Έκανε πολλÎς φιλίες και κουμπαριÎς. Ήταν ο άνθρωπος των απολαÏσεων, του άρεσε το φαγητÏŒ, το καλÏŒ κρασί, το γλÎντι και η καλοπÎραση ενÏŽ παράλληλα μιλοÏσε και για φιλοσοφικά θÎματα της ζωής. Γι αυτÏŒ ο Καζαντζάκης δÎθηκε μαζί του με μια βαθιά φιλία. Ο Î¯διος γράφει συγκεκριμÎνα «Στη ζωή μου …….. αν ήθελα να ξεχωρίσω ποιοι άνθρωποι άφησαν τ’ αχνάρια τους στην ψυχή μου, ίσως να ξεχÏŽριζα τον ÎŒμηρο, το Νίτσε, τον ΜπρÎξονα και τον Ζορμπά που μου Îμαθε να αγαπÏŽ τη ζωή και να μη φοβάμαι το θάνατο.
ΑυτÏŒς λοιπÏŒν υπήρξε ο αληθινÏŒς Ζορμπάς τον οποίον ανÎστησε ο Καζαντζάκης με την πÎνα του, το Μάιο του 1943. Στο μυθιστÏŒρημα τον μετονομάζει απÏŒ ΓιÏŽργη σε ΑλÎξη και τη δράση τους τη μεταφÎρει απÏŒ τη Μάνη στην Κρήτη. Ο αφηγητής (συγγραφÎας) εντυπωσιάζεται απÏŒ τον πολυτάραχο βίο του ήρωα (Ζορμπά) ο οποίος μÎσα απÏŒ τη ζωή του δίνει απαντήσεις που δε βρίσκονται στα βιβλία.
Ο Î¬νθρωπος που είναι λυτρωμÎνος απÏŒ ελπίδες και προσδοκίες, ο εκφραστής της γνήσιας δÏναμης για ζωή και δράση. Η αχÏŒρταγη Ïπαρξη που δεν Îχει προκαταλήψεις , που δÎχεται τη φτÏŽχεια, που υπακοÏει την καρδιά του, που δε φοβάται τις συνÎπειες των παράτολμων πράξεÏŽν του αλλά και που ανησυχεί για το μυστήριο της ζωής! Το ΗθικÏŒ και ΕλεÏθερο ΠνεÏμα, ο πρακτικÏŒς άνθρωπος που ζει με πάθος μα παράλληλα είναι βαθÏτατα στοχαστής!
ΣκÎψου… πριν μιλήσεις!
